Nốt ruồi thay đổi và vết loét lâu lành

Triệu chứng này là gì

Nốt ruồi hình thành khi các tế bào sắc tố tập trung thành cụm thay vì phân bố đều trong da. Hầu hết mọi người có vài chục nốt ruồi, phần lớn xuất hiện trong hai thập niên đầu đời và ổn định về sau. Nốt ruồi lành tính thường đối xứng, bờ rõ, màu đồng nhất, và không thay đổi qua nhiều năm.

Điều cần theo dõi là sự thay đổi theo thời gian. Năm đặc điểm được dùng để nhận biết nốt ruồi cần khám: hình dạng bất đối xứng khi chia đôi; bờ không đều, nham nhở hoặc mờ dần vào da xung quanh; màu không đồng nhất, có nhiều sắc độ trong cùng một nốt; đường kính lớn hơn khoảng sáu milimét; và quan trọng nhất là thay đổi về kích thước, hình dạng, màu sắc, hoặc mới xuất hiện ngứa, chảy máu.

Vết loét da lâu lành có ý nghĩa tương tự. Da bình thường liền lại trong vòng hai tới ba tuần. Một vết trợt, vết loét hoặc mảng đóng vảy tồn tại quá thời gian đó — nhất là ở vùng phơi nắng nhiều như mặt, tai, cổ, mu bàn tay — cần được khám. Cần nói rõ: phần lớn những thay đổi này vẫn là lành tính, nhưng không có cách nào phân biệt chắc chắn bằng mắt thường tại nhà, và đó là lý do không nên tự theo dõi kéo dài.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nốt ruồi thay đổi nhanh về kích thước, hình dạng hoặc màu trong vài tuần
• Nốt ruồi chảy máu, loét hoặc đóng vảy mà không do va chạm
• Vết loét da không lành sau bốn tuần
• Nốt mới xuất hiện ở người trưởng thành và lớn dần
• Nốt ruồi có nhiều màu khác nhau trong cùng một tổn thương
• Vùng da quanh nốt ruồi xuất hiện các đốm sắc tố vệ tinh
• Nổi hạch ở vùng gần tổn thương
• Vệt sắc tố sẫm màu mới xuất hiện dưới móng tay hoặc móng chân
• Tổn thương da lan rộng nhanh kèm đau và loét

Những nguyên nhân có thể gặp

• Nốt ruồi lành tính thay đổi nhẹ theo tuổi hoặc theo thai kỳ
• Dày sừng tiết bã, các mảng nâu sần xuất hiện nhiều theo tuổi và lành tính
• Tổn thương do ánh nắng tích lũy nhiều năm
• Ung thư da không hắc tố, thường ở vùng phơi nắng và biểu hiện bằng vết loét lâu lành
• Ung thư hắc tố, thường xuất phát từ nốt ruồi thay đổi hoặc nốt mới
• Vết thương chậm lành do đái tháo đường
• Loét do tì đè ở người nằm lâu
• Loét do suy tĩnh mạch, thường ở vùng cổ chân
• Nhiễm trùng da mạn tính
• Chấn thương lặp lại tại cùng một vị trí

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Việc phân biệt cần soi da chuyên dụng và đôi khi cần lấy mẫu mô, không thể kết luận bằng quan sát thường.

Lời khuyên

• Tự kiểm tra da toàn thân mỗi tháng một lần trước gương, dùng gương cầm tay soi lưng và nhờ người thân kiểm tra da đầu, sau gáy, lòng bàn chân
• Chụp ảnh các nốt ruồi có sẵn, đặt một cây thước bên cạnh để so kích thước qua thời gian — ảnh khách quan hơn trí nhớ rất nhiều
• Ghi lại ngày phát hiện bất kỳ thay đổi nào
• Che nắng là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất: đội mũ rộng vành, mặc áo dài tay, đeo kính râm khi ra ngoài
• Hạn chế ra nắng trong khoảng giữa trưa tới đầu giờ chiều khi tia cực tím mạnh nhất
• Dùng kem chống nắng phổ rộng, thoa lại sau mỗi hai giờ và sau khi bơi hoặc ra mồ hôi nhiều
• Không dùng giường tắm nắng nhân tạo
• Che chắn cho trẻ em cẩn thận, vì tổn thương do nắng tích lũy từ nhỏ
• Không tự đốt, chấm hóa chất hay cạy bỏ nốt ruồi — làm vậy vừa để lại sẹo vừa xóa mất tổn thương mà bác sĩ cần quan sát để chẩn đoán
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu có đái tháo đường, vì vết thương chậm lành là biểu hiện thường gặp
• Chăm sóc vết thương đúng cách: rửa sạch, giữ ẩm vừa phải, không để khô cứng đóng vảy dày

Không có cách nào tự phân biệt chắc chắn tại nhà giữa tổn thương lành tính và tổn thương cần đánh giá chuyên sâu, nên những điều trên chỉ nhằm phát hiện thay đổi sớm chứ không thay thế việc thăm khám. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám với bất kỳ nốt ruồi nào đang thay đổi và với mọi vết loét da không lành sau bốn tuần, kể cả khi không đau — không đau không có nghĩa là lành tính. Cũng nên đi khám khi có nốt mới xuất hiện ở tuổi trưởng thành và lớn dần, khi một nốt trông khác hẳn những nốt còn lại trên cơ thể, hoặc khi xuất hiện vệt sẫm màu dưới móng.

Cần đi khám định kỳ nếu bạn có rất nhiều nốt ruồi, da sáng dễ bắt nắng, từng bị bỏng nắng nhiều lần, làm việc ngoài trời lâu năm, hoặc có người thân mắc ung thư da.

Chuyên khoa phù hợp là Da liễu. Bác sĩ thường khám toàn bộ da chứ không chỉ nốt bạn chỉ ra, dùng kính soi da phóng đại để quan sát cấu trúc bên dưới bề mặt — thăm dò này phân biệt được nhiều tổn thương mà mắt thường không thấy khác nhau. Khi cần, một mẫu mô sẽ được lấy để có chẩn đoán xác định; đây là bước bình thường của quy trình chứ không đồng nghĩa với kết luận xấu.