Nước tiểu nhiều bọt và tiểu rất ít

Triệu chứng này là gì

Thận lọc máu và giữ lại những thứ cơ thể cần, trong đó có đạm. Khi màng lọc của cầu thận bị tổn thương, đạm lọt ra nước tiểu và làm giảm sức căng bề mặt — nước tiểu khi đó sủi thành lớp bọt mịn, nhiều tầng và không tan sau vài phút. Cần phân biệt với bọt to tan nhanh do dòng nước tiểu mạnh hoặc do chất tẩy còn sót trong bồn cầu, vốn không có ý nghĩa bệnh lý.

Lượng nước tiểu giảm là tín hiệu khác và thường cấp tính hơn. Nó xảy ra khi lượng máu tới thận giảm, khi chính thận bị tổn thương, hoặc khi đường ra bị tắc. Điều dễ nhầm là hai tình huống rất khác nhau: không tạo được nước tiểu và tạo được nhưng không tống ra được — trường hợp sau thường kèm cảm giác căng tức vùng bụng dưới và mót tiểu dữ dội mà không đi được.

Hai dấu hiệu này đáng chú ý vì bệnh thận thường tiến triển rất lâu mà không gây đau. Khi cơ thể đã thấy mệt, buồn nôn hay phù rõ thì chức năng thận thường đã giảm đáng kể.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Không đi tiểu được dù rất mót, bụng dưới căng tức
• Lượng nước tiểu giảm rõ trong một tới hai ngày dù vẫn uống nước bình thường
• Phù mặt và hai chân tăng nhanh kèm khó thở khi nằm
• Nước tiểu có màu đỏ hoặc màu xá xị, kèm phù và huyết áp cao
• Buồn nôn, nôn, lú lẫn hoặc co giật ở người đã biết có bệnh thận
• Sốt cao rét run kèm đau vùng thắt lưng và tiểu ít

Những nguyên nhân có thể gặp

• Tổn thương cầu thận do đường máu cao kéo dài hoặc do huyết áp cao nhiều năm
• Viêm cầu thận, có thể xuất hiện sau một đợt nhiễm khuẩn
• Bệnh thận mạn ở các giai đoạn khác nhau
• Mất nước nặng do nôn, tiêu chảy, sốt cao hoặc uống quá ít
• Tắc nghẽn đường tiểu do sỏi, do tuyến tiền liệt to hoặc do khối chèn ép
• Nhiễm khuẩn tiết niệu lan lên thận
• Suy tim làm giảm lượng máu tới thận
• Tác dụng không mong muốn lên thận của một số điều trị dài ngày
• Đạm trong nước tiểu thoáng qua sau sốt cao, sau vận động rất nặng hoặc khi đứng lâu

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Chỉ một lần xét nghiệm nước tiểu đơn giản là đủ để biết bọt đó có phải do đạm hay không — đây là bước rẻ và nhanh, không nên tự theo dõi bằng mắt kéo dài.

Lời khuyên

• Đi xét nghiệm nước tiểu thay vì tự đoán qua hình dạng bọt; xả sạch bồn cầu trước khi quan sát để loại trừ bọt do chất tẩy
• Ghi lại lượng nước uống vào và số lần cùng lượng nước tiểu ra trong ba ngày
• Không tự hạn chế uống nước khi thấy tiểu ít, trừ khi bác sĩ đã dặn cụ thể; ở phần lớn nguyên nhân, uống ít làm tình trạng nặng thêm
• Giảm muối trong bữa ăn, đây là biện pháp có tác động rõ nhất lên cả huyết áp lẫn phù
• Không tự ăn kiêng đạm nghiêm ngặt khi chưa có chỉ định; mức đạm phù hợp phụ thuộc giai đoạn bệnh và cần bác sĩ tính
• Không tự dùng kéo dài bất kỳ thứ gì mua ngoài mà không có chỉ định, kể cả thuốc nam, thuốc bắc và thực phẩm chức năng quảng cáo bổ thận hay lợi tiểu — thận là nơi thải phần lớn các chất nên chịu tác động trực tiếp
• Hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ điều trị mới nào nếu đã biết chức năng thận giảm
• Kiểm soát huyết áp và đường máu theo lịch hẹn, vì đây là hai nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương thận
• Đo huyết áp tại nhà và ghi lại, mang bảng ghi đi khám
• Uống đủ nước trải đều trong ngày, tăng thêm khi trời nóng, khi sốt hoặc khi tiêu chảy
• Không nhịn tiểu thành thói quen, và đi khám sớm khi tia tiểu yếu hoặc phải rặn
• Đi khám sức khỏe định kỳ có xét nghiệm nước tiểu và chức năng thận nếu có đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc người thân mắc bệnh thận

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi nước tiểu sủi bọt mịn không tan lặp lại trong nhiều ngày, khi lượng nước tiểu giảm rõ, khi phù mí mắt vào buổi sáng hoặc phù chân về chiều, khi huyết áp cao lên, khi mệt và chán ăn kéo dài không rõ nguyên nhân, và khi da ngứa dai dẳng không có tổn thương da rõ.

Chuyên khoa phù hợp là Thận - Tiết niệu, hoặc Nội tổng quát ở nơi không có chuyên khoa riêng. Buổi khám thường gồm đo huyết áp, xét nghiệm nước tiểu để định lượng đạm, xét nghiệm chức năng thận và siêu âm hệ tiết niệu; tùy trường hợp có thể cần thêm thăm dò khác. Nếu đã có kết quả xét nghiệm cũ, mang theo để so sánh, vì tốc độ thay đổi có ý nghĩa hơn một con số đơn lẻ.