Nứt kẽ hậu môn

Tổng quan

Nứt kẽ hậu môn là một vết rách nhỏ ở lớp niêm mạc lót ống hậu môn. Vết rách bé nhưng vùng này rất giàu thần kinh cảm giác, nên cơn đau thường dữ dội hơn nhiều so với kích thước tổn thương. Đây là nguyên nhân rất phổ biến của việc đi ngoài ra máu đỏ tươi kèm đau buốt, và hay bị nhầm với trĩ.

Nguyên nhân thường gặp nhất là phân cứng và rặn mạnh do táo bón. Ngoài ra còn gặp sau đợt tiêu chảy kéo dài, sau sinh, hoặc ở người có thói quen ngồi rất lâu trong nhà vệ sinh. Sau khi vết nứt hình thành, cơ thắt hậu môn co lại vì đau, làm máu nuôi vùng đó giảm và vết nứt càng chậm lành — tạo thành một vòng luẩn quẩn: đau nên nhịn đi ngoài, nhịn nên phân cứng hơn, phân cứng lại làm rách thêm.

Phân biệt với trĩ khá rõ nếu để ý: nứt kẽ đau buốt như dao cắt ngay lúc phân đi qua và còn rát âm ỉ hàng giờ sau đó, máu ít và đỏ tươi dính trên giấy hoặc phủ ngoài khuôn phân. Trĩ thì thường chảy máu nhiều hơn, có thể thành giọt, và ít khi đau buốt dữ dội trừ khi có huyết khối.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau buốt dữ dội đúng lúc đi ngoài, cảm giác như bị dao cắt
• Rát âm ỉ kéo dài hàng giờ sau khi đi ngoài xong
• Máu đỏ tươi lượng ít dính trên giấy vệ sinh hoặc phủ ngoài khuôn phân
• Ngứa và ẩm ướt vùng hậu môn giữa các lần đi ngoài
• Sợ đi ngoài nên cố nhịn, khiến phân càng khô cứng
• Co thắt vùng hậu môn từng cơn sau khi đi ngoài

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Chảy máu nhiều thành tia hoặc thành giọt liên tục, không cầm
• Sốt kèm sưng nóng đau lan quanh hậu môn, có thể chảy mủ
• Đau dữ dội đến mức không ngồi và không đi lại được
• Chóng mặt, vã mồ hôi, da tái sau khi chảy máu
• Không đi ngoài được kèm bụng chướng và nôn

Lời khuyên

• Uống đủ nước cả ngày, chia đều thay vì uống dồn một lúc, vì phân mềm là điều kiện đầu tiên để vết nứt lành
• Tăng chất xơ dần dần từ rau xanh, trái cây, khoai lang và ngũ cốc nguyên hạt, tăng đột ngột dễ gây chướng bụng
• Ngâm vùng hậu môn trong nước ấm mười phút, hai tới ba lần mỗi ngày và nhất là sau khi đi ngoài, để cơ thắt giãn ra
• Đi ngoài ngay khi có cảm giác buồn thay vì nhịn, vì nhịn làm phân mất nước và cứng thêm
• Không ngồi quá năm phút mỗi lần trong nhà vệ sinh và bỏ hẳn thói quen mang điện thoại vào
• Không rặn mạnh, kê một chiếc ghế thấp dưới chân khi ngồi bồn cầu để tư thế dễ đi hơn
• Lau bằng giấy mềm thấm nước hoặc rửa bằng nước sạch rồi thấm khô, tránh giấy khô ráp và khăn ướt có mùi thơm
• Mặc đồ lót cotton thoáng và giữ vùng hậu môn luôn khô ráo
• Vận động đều đặn hằng ngày, vì ít vận động làm ruột hoạt động chậm và phân khô hơn
• Không tự đắp lá, bôi các bài thuốc dân gian lên vết nứt, vì vùng này rất dễ nhiễm khuẩn và loét rộng ra
• Đi khám nếu vết nứt không đỡ sau khoảng hai tuần chăm sóc đúng cách, vì nứt kéo dài chuyển sang mạn tính và khó lành hơn hẳn

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Tiêu hóa hoặc Hậu môn trực tràng khi đau và chảy máu kéo dài trên hai tuần, khi tái phát nhiều đợt trong năm, hoặc khi đau nhiều tới mức ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày. Người trên 50 tuổi đi ngoài ra máu lần đầu cần được khám sớm, kể cả khi triệu chứng rất giống nứt kẽ.

Bác sĩ sẽ khám trực tiếp vùng hậu môn, việc này thường nhanh và có thể xác định ngay vị trí vết nứt. Đây cũng là dịp phân biệt với trĩ, rò hậu môn và các nguyên nhân chảy máu khác. Khi chảy máu không điển hình, kèm sụt cân hoặc thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài, bác sĩ có thể chỉ định nội soi để loại trừ nguyên nhân ở phía trên — đừng bỏ qua bước này vì cho rằng chắc chắn chỉ là nứt kẽ.