Nút ráy tai

Tổng quan

Ráy tai là sản phẩm bình thường và có ích: nó giữ ẩm cho da ống tai, bẫy bụi cùng vi sinh vật, và có tính toan nhẹ giúp chống nhiễm khuẩn. Ống tai có cơ chế tự làm sạch — lớp da di chuyển dần từ trong ra ngoài, mang theo ráy tai và tự đẩy nó ra tới cửa tai, nơi nó rơi ra khi ta nhai và nói.

Vì vậy tai tự làm sạch được và không cần lấy ráy thường xuyên. Vấn đề bắt đầu chính khi ta can thiệp: tăm bông đẩy phần lớn ráy vào sâu hơn thay vì lấy ra, làm nó dồn lại thành nút cứng ép sát màng nhĩ.

Các yếu tố khác gồm ống tai hẹp hoặc cong bẩm sinh, tuyến ráy tiết nhiều, đeo tai nghe nhét trong hay máy trợ thính thường xuyên, và tuổi cao khi ráy trở nên khô cứng hơn.

Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột dù nút đã hình thành từ từ — vì chỉ khi ống tai bị bít hoàn toàn thì sức nghe mới giảm rõ. Nhiều người mô tả tai bỗng dưng điếc sau khi tắm, do nước làm nút ráy trương lên và bít nốt khe hở còn lại.

Điểm cần cảnh giác quan trọng: nghe kém đột ngột không phải lúc nào cũng do ráy tai. Điếc đột ngột do tổn thương thần kinh có cửa sổ điều trị chỉ tính bằng ngày, và bị bỏ lỡ rất thường xuyên vì được quy nhầm cho ráy tai. Nếu lấy hết ráy mà vẫn nghe kém, đó là lý do đi khám ngay chứ không phải chờ thêm.

Các biểu hiện thường gặp

• Nghe kém một bên, thường xuất hiện đột ngột
• Cảm giác đầy tức, tai bị bít như đang bịt tai
• Ù tai hoặc nghe thấy tiếng vo ve
• Nghe thấy tiếng nói của chính mình vang to trong đầu
• Ngứa trong ống tai
• Đau tai nhẹ hoặc khó chịu âm ỉ
• Triệu chứng xuất hiện hoặc nặng lên rõ rệt sau khi tắm gội
• Ho khan không rõ nguyên nhân do nút ráy kích thích thành ống tai

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nghe kém đột ngột không cải thiện sau khi đã lấy hết ráy
• Đau tai dữ dội tăng nhanh kèm sốt
• Chảy dịch mủ hoặc dịch lẫn máu ra ống tai
• Chóng mặt xoay tròn kèm nôn
• Ù tai một bên kèm nghe kém tiến triển
• Méo miệng hoặc yếu nửa mặt cùng bên
• Đau tai sau khi tự lấy ráy hoặc sau khi có vật lọt vào tai

Lời khuyên

• Bỏ hẳn tăm bông, vì nó đẩy phần lớn ráy vào sâu hơn thay vì lấy ra và chính là nguyên nhân tạo nút ở đa số người
• Chỉ lau phần vành tai và cửa tai bằng khăn ẩm, không đưa bất cứ vật gì vào trong ống tai
• Không dùng chìa khoá, kẹp tóc, tăm tre hay móc tai kim loại để ngoáy tai
• Không lấy ráy tai ở tiệm cắt tóc, vì dụng cụ dùng chung và thao tác sâu dễ gây xước và thủng màng nhĩ
• Không dùng nến xông tai, phương pháp này không lấy được ráy và đã gây bỏng ống tai cùng thủng màng nhĩ
• Không tự bơm rửa tai bằng xi-lanh tại nhà khi chưa biết màng nhĩ có nguyên vẹn hay không
• Chỉ dùng dung dịch làm mềm ráy khi có hướng dẫn của bác sĩ và khi chắc chắn màng nhĩ còn nguyên
• Đi khám để lấy ráy nếu tai bị bít, vì bác sĩ nhìn trực tiếp trong lúc làm nên an toàn hơn hẳn tự xử lý
• Người đeo máy trợ thính hoặc tai nghe nhét trong nên đi kiểm tra tai định kỳ, vì nhóm này tích ráy nhanh hơn
• Người cao tuổi nên đi kiểm tra tai khi thấy nghe kém, thay vì mặc nhiên cho rằng đó là do tuổi
• Đi khám ngay nếu đã lấy hết ráy mà vẫn nghe kém, bởi đó có thể là điếc đột ngột — tình trạng chỉ có vài ngày để xử trí

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Tai Mũi Họng khi tai bị bít và nghe kém, khi ù tai kéo dài, và khi đã thử làm mềm ráy mà không cải thiện. Cần đi khám ngay khi có đau nhiều, chảy dịch, chóng mặt, hoặc khi nghe kém vẫn còn sau khi tai đã sạch ráy.

Bác sĩ soi tai để xác định nút ráy và đánh giá màng nhĩ, sau đó lấy ráy bằng dụng cụ dưới quan sát trực tiếp hoặc bơm rửa — lựa chọn phụ thuộc vào tính chất nút ráy và tình trạng màng nhĩ. Đây là lý do việc này an toàn hơn nhiều so với tự làm ở nhà.

Sau khi tai đã sạch, bác sĩ sẽ kiểm tra lại sức nghe. Nếu vẫn còn nghe kém thì nguyên nhân nằm ở nơi khác — có thể là dịch trong tai giữa, thủng màng nhĩ, hoặc tổn thương thần kinh nghe — và đo thính lực sẽ được chỉ định để phân biệt. Đừng bỏ qua bước kiểm tra lại này.