Polyp mũi

Tổng quan

Polyp mũi là những khối mềm, trong mờ, hình giọt nước, mọc từ lớp niêm mạc lót trong hốc mũi và các xoang. Chúng hình thành do niêm mạc bị viêm kéo dài, phù nề rồi thoái hoá thành khối sa xuống lòng hốc mũi. Đây là tổn thương lành tính và không đau — hai đặc điểm khiến bệnh tiến triển rất lâu trước khi người bệnh đi khám.

Triệu chứng nổi bật là nghẹt mũi liên tục và không thay đổi theo tư thế hay theo thời tiết, khác với nghẹt mũi do viêm mũi dị ứng vốn lúc thông lúc tắc. Khi polyp lớn dần, người bệnh phải thở bằng miệng cả ngày, ngủ ngáy, khô họng buổi sáng.

Dấu hiệu đặc trưng thứ hai là giảm hoặc mất khứu giác, vì luồng khí không lên tới được vùng nhận mùi ở nóc hốc mũi. Nhiều người mô tả ăn không còn thấy ngon, và đây thường là điều làm họ khó chịu nhất chứ không phải nghẹt mũi.

Polyp mũi hay đi kèm với viêm mũi xoang mạn tính, hen phế quản và viêm mũi dị ứng. Có một tổ hợp cần biết: polyp mũi cùng với hen và phản ứng nặng sau khi dùng nhóm thuốc giảm đau kháng viêm không steroid — người thuộc nhóm này cần nói rõ với mọi bác sĩ kê đơn.

Điều cần đặt kỳ vọng đúng: polyp mũi là bệnh của quá trình viêm mạn tính, nên hay tái phát kể cả sau khi đã được lấy bỏ. Việc kiểm soát viêm lâu dài quan trọng hơn bản thân lần can thiệp.

Các biểu hiện thường gặp

• Nghẹt mũi liên tục cả hai bên, không đỡ khi đổi tư thế
• Giảm hoặc mất hoàn toàn khứu giác, ăn không thấy ngon
• Chảy mũi kéo dài, dịch trong hoặc đặc
• Dịch chảy xuống họng gây hắng giọng và ho về đêm
• Phải thở bằng miệng, ngủ ngáy, khô họng khi thức dậy
• Cảm giác nặng tức vùng mặt và trán
• Đau đầu âm ỉ vùng trán
• Giọng nói thay đổi, nghe như bị nghẹt

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nghẹt mũi hoặc polyp chỉ ở một bên kèm chảy máu mũi tái diễn
• Chảy dịch trong như nước lã một bên mũi, tăng khi cúi đầu
• Sưng nề quanh mắt, lồi mắt hoặc nhìn đôi
• Giảm thị lực đột ngột
• Sốt cao kèm đau đầu dữ dội và cứng gáy
• Đau mặt dữ dội tăng nhanh kèm sưng
• Tê bì vùng mặt

Lời khuyên

• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý ấm mỗi ngày, đây là biện pháp nền tảng giúp giảm phù nề niêm mạc và làm thuốc xịt thấm tốt hơn
• Xịt thuốc theo đúng kỹ thuật bác sĩ hướng dẫn: hơi cúi đầu, xịt hướng ra phía ngoài chứ không hướng vào vách ngăn
• Dùng thuốc duy trì đều đặn theo chỉ định ngay cả khi thấy dễ thở, bởi ngừng thuốc là lý do tái phát phổ biến nhất
• Không lạm dụng thuốc xịt co mạch mua ngoài hiệu quá vài ngày, vì dùng kéo dài gây nghẹt mũi dội ngược nặng hơn tình trạng ban đầu
• Tránh khói thuốc lá, khói bếp, bụi và hoá chất bay hơi, đeo khẩu trang khi ra đường và khi làm việc trong môi trường bụi
• Kiểm soát viêm mũi dị ứng và hen phế quản song song, vì ba bệnh này cùng một nền viêm và ảnh hưởng lẫn nhau
• Giữ ẩm không khí trong phòng ngủ và tránh nằm ngay dưới luồng điều hoà thổi thẳng
• Kê cao đầu giường để giảm ứ dịch vùng mũi xoang về đêm
• Nói rõ với bác sĩ nếu từng có phản ứng sau khi dùng thuốc giảm đau kháng viêm, vì tổ hợp polyp mũi kèm hen và nhạy cảm với nhóm thuốc này cần được ghi nhận
• Đi khám ngay khi nghẹt mũi hoặc chảy máu chỉ ở một bên, bởi tổn thương một bên có ý nghĩa khác hẳn polyp hai bên
• Đi tái khám định kỳ sau can thiệp và duy trì thuốc theo kế hoạch, vì đây là bệnh hay tái phát chứ không phải mổ một lần là xong

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Tai Mũi Họng khi nghẹt mũi liên tục kéo dài trên vài tuần, khi giảm hoặc mất khứu giác, khi phải thở bằng miệng khi ngủ, và khi thuốc xịt thông thường không cải thiện. Cần đi khám sớm khi triệu chứng chỉ ở một bên, khi chảy máu mũi tái diễn, và ngay lập tức khi có biểu hiện ở mắt.

Bác sĩ nội soi mũi để quan sát trực tiếp hốc mũi, xác định vị trí, kích thước và mức độ lan của polyp — bước này cũng cho biết polyp ở một hay hai bên, điều quyết định hướng thăm dò tiếp. Chụp cắt lớp vùng mũi xoang được chỉ định để đánh giá mức lan vào các xoang và lập kế hoạch can thiệp khi cần.

Bác sĩ thường đánh giá thêm dị ứng và chức năng hô hấp, do polyp mũi rất hay đi cùng viêm mũi dị ứng và hen. Kế hoạch điều trị thường bắt đầu bằng thuốc và chỉ can thiệp khi không đáp ứng — và sau can thiệp thì việc dùng thuốc duy trì vẫn tiếp tục để hạn chế tái phát.