Răng nhạy cảm

Tổng quan

Bên dưới lớp men cứng của răng là lớp ngà, và trong ngà có hàng nghìn ống nhỏ li ti chạy từ mặt ngoài vào tới tủy. Khi men răng còn nguyên hoặc lợi còn che kín cổ răng, các ống này bị bịt lại. Khi ngà bị lộ ra, kích thích từ bên ngoài làm dịch trong ống di chuyển và tác động lên đầu tận thần kinh ở tủy, tạo cơn ê buốt nhói.

Ngà bị lộ theo hai đường. Tụt lợi làm hở phần cổ chân răng vốn không có men bảo vệ — gặp ở người viêm nha chu, người chải răng ngang quá mạnh, và theo tuổi. Mòn men răng do đồ chua, do trào ngược dạ dày, do nghiến răng, hoặc do chải răng ngay sau khi ăn đồ chua khi men đang mềm.

Đặc điểm quan trọng nhất để phân biệt với viêm tủy: cơn ê buốt do ngà hở ngắn, nhói, và hết ngay khi bỏ kích thích. Nếu cơn đau kéo dài nhiều phút sau khi đã bỏ kích thích, hoặc đau tự phát về đêm không do kích thích gì, thì đó là tủy chứ không phải ngà — và cần đi khám thay vì tiếp tục dùng kem chống ê buốt.

Đây là phân biệt có ý nghĩa thực tế lớn: nhiều người dùng kem chống ê buốt hàng tháng trời trong khi tủy đang chết dần, rồi tới viện khi đã thành áp xe.

Các biểu hiện thường gặp

• Ê buốt nhói khi ăn uống đồ lạnh
• Ê buốt khi ăn đồ chua, đồ ngọt
• Ê buốt khi hít gió lạnh vào miệng
• Ê buốt khi chải răng ở vùng cổ răng
• Cơn ê ngắn và hết ngay khi bỏ kích thích
• Nhìn thấy vùng cổ răng bị lộ, màu vàng hơn phần thân răng
• Có rãnh khuyết hình chữ V ở cổ răng sát lợi
• Thường ở nhiều răng cùng lúc chứ không chỉ một răng

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Cơn đau kéo dài nhiều phút sau khi đã bỏ kích thích
• Đau tự phát về đêm hoặc khi nằm, không do kích thích
• Đau nhói khi cắn vào một răng cụ thể
• Sưng nề lợi hoặc mặt kèm sốt
• Chảy mủ ở lợi quanh chân răng
• Răng đổi màu sẫm ở một răng riêng lẻ
• Ê buốt tăng nhanh kèm răng lung lay

Lời khuyên

• Chuyển từ chải ngang sang chải xoay tròn hoặc rung nhẹ tại chỗ, vì chải ngang mạnh là nguyên nhân gây khuyết cổ răng và tụt lợi phổ biến nhất
• Dùng bàn chải lông mềm và giảm lực chải; nếu lông bàn chải tòe sau vài tuần thì đó là dấu hiệu đang chải quá mạnh
• Dùng kem đánh răng dành cho răng nhạy cảm đều đặn, và bôi một ít trực tiếp lên vùng cổ răng trước khi ngủ rồi không súc lại bằng nước
• Chờ khoảng ba mươi phút mới chải răng sau khi ăn đồ chua, sau khi uống nước có gas hoặc sau khi nôn, vì men răng đang mềm
• Súc miệng bằng nước lọc ngay sau khi ăn đồ chua thay vì chải răng ngay
• Giảm nước ngọt có gas, nước chanh, giấm và trái cây rất chua dùng nhiều lần trong ngày
• Dùng ống hút khi uống đồ chua hoặc có gas để hạn chế tiếp xúc với răng
• Điều trị trào ngược dạ dày nếu có, bởi acid trào lên miệng ban đêm làm mòn men âm thầm
• Nói với nha sĩ nếu nghiến răng khi ngủ, vì máng chống nghiến ngăn được quá trình mòn men tiếp diễn
• Cẩn thận với các sản phẩm làm trắng răng và tránh dùng kéo dài, do chúng làm tăng ê buốt rõ rệt
• Đi khám nếu ê buốt kéo dài trên vài tuần dù đã đổi cách chải răng, hoặc nếu tính chất cơn đau thay đổi thành kéo dài và tự phát

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Răng Hàm Mặt khi ê buốt kéo dài trên vài tuần, khi ảnh hưởng tới việc ăn uống, và khi thấy khuyết rõ ở cổ răng. Cần đi khám ngay khi cơn đau chuyển sang kéo dài hoặc tự phát về đêm, vì lúc đó vấn đề đã ở tủy chứ không còn ở ngà.

Nha sĩ tìm nguyên nhân làm lộ ngà — tụt lợi, khuyết cổ răng, mòn mặt nhai do nghiến, nứt răng — và đây là bước quan trọng vì xử lý nguyên nhân mới giải quyết được gốc rễ. Các test tủy được làm để loại trừ viêm tủy và nứt răng, hai tình trạng có biểu hiện chồng lấn nhưng cần hướng xử trí khác hẳn.

Hướng xử trí gồm bôi các chế phẩm bịt ống ngà tại phòng khám, trám phục hồi vùng khuyết cổ răng, làm máng chống nghiến khi có nghiến răng, và điều chỉnh thói quen chải răng cùng chế độ ăn. Nếu nguyên nhân là tụt lợi do viêm nha chu, việc điều trị nha chu phải đi trước.