Rối loạn kinh nguyệt

Triệu chứng này là gì

Chu kỳ kinh nguyệt được tính từ ngày đầu của kỳ này tới ngày đầu của kỳ tiếp theo. Một chu kỳ nằm trong khoảng hai mươi mốt tới ba mươi lăm ngày, với số ngày hành kinh từ hai tới bảy ngày, được xem là bình thường. Chu kỳ dao động nhẹ giữa các tháng cũng là điều thường thấy.

Rối loạn kinh nguyệt là tên gọi chung cho nhiều kiểu bất thường khác nhau: chu kỳ dài hoặc ngắn hơn khoảng nói trên, chu kỳ lúc dài lúc ngắn không dự đoán được, trễ kinh, mất kinh nhiều tháng, ra máu kéo dài quá bảy ngày, lượng máu nhiều bất thường, hoặc ra máu vào giữa hai kỳ kinh.

Chu kỳ kinh chịu điều khiển của một hệ nội tiết khá nhạy cảm, nên nó phản ứng với nhiều thứ tưởng chừng không liên quan: căng thẳng, thay đổi cân nặng, tập luyện quá sức, thiếu ngủ, hoặc một đợt ốm. Vì vậy một vài chu kỳ thất thường sau giai đoạn xáo trộn không giống với tình trạng bất thường kéo dài nhiều tháng.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Ra máu ồ ạt phải thay băng vệ sinh liên tục trong vòng một tới hai giờ
• Ra máu kèm chóng mặt, choáng váng, da tái, tim đập nhanh
• Đau bụng dưới dữ dội đột ngột, đau tăng nhanh, không giảm khi nằm nghỉ
• Ra máu âm đạo khi đang mang thai
• Ra máu trở lại sau khi đã mãn kinh trên một năm
• Sốt cao kèm đau bụng dưới và dịch âm đạo có mùi hôi
• Trễ kinh kèm đau bụng dưới một bên và choáng váng

Những nguyên nhân có thể gặp

• Mang thai, kể cả khi đã dùng biện pháp tránh thai
• Giai đoạn dậy thì và giai đoạn tiền mãn kinh, khi hệ nội tiết đang chuyển đổi
• Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, hoặc thay đổi múi giờ và lịch sinh hoạt
• Thay đổi cân nặng nhanh, ăn kiêng khắt khe, hoặc tập luyện cường độ cao
• Hội chứng buồng trứng đa nang
• Bất thường tuyến giáp, cả khi hoạt động quá mức lẫn khi suy giảm
• U xơ tử cung, polyp buồng tử cung hoặc lạc nội mạc tử cung
• Ảnh hưởng của một số biện pháp tránh thai nội tiết, nhất là trong vài tháng đầu sử dụng
• Cho con bú
• Một số bệnh mạn tính và tình trạng ảnh hưởng đông máu

Các nguyên nhân trên được liệt kê ngang hàng, không theo thứ tự phổ biến. Xác định nguyên nhân cần thăm khám và thường cần thêm xét nghiệm, không suy ra được từ mô tả chu kỳ.

Lời khuyên

• Ghi lại chu kỳ đều đặn: ngày bắt đầu, số ngày hành kinh, lượng máu ước tính, triệu chứng kèm theo — vừa giúp mô tả chính xác khi đi khám, vừa giúp nhận ra thay đổi sớm thay vì chỉ nhớ lại khi đã bất thường nhiều tháng
• Thử thai khi trễ kinh và có khả năng mang thai, kể cả khi đang dùng biện pháp tránh thai
• Chườm ấm vùng bụng dưới khi đau bụng kinh
• Ăn đủ bữa và bổ sung thực phẩm giàu sắt trong những kỳ ra máu nhiều
• Ngủ đủ và giữ giờ giấc ổn định, vì thiếu ngủ ảnh hưởng trực tiếp tới hệ nội tiết điều khiển chu kỳ
• Giảm bớt nguồn căng thẳng trong giai đoạn chu kỳ đang thất thường
• Duy trì vận động vừa sức và đều đặn, tăng cường độ từ từ thay vì tập nặng dồn dập
• Giữ cân nặng ổn định, tránh giảm cân quá nhanh hoặc ăn kiêng cực đoan
• Khám phụ khoa định kỳ ngay cả khi chu kỳ đang bình thường

Rối loạn kinh nguyệt do nguyên nhân thực thể như u xơ tử cung, buồng trứng đa nang hay bệnh tuyến giáp sẽ không cải thiện chỉ bằng thay đổi lối sống; với nhóm này, điều trị tình trạng nền mới là điều đưa chu kỳ trở lại ổn định. Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi chu kỳ thất thường kéo dài từ ba tháng trở lên, khi mất kinh trên ba tháng mà không mang thai, khi kỳ kinh kéo dài quá bảy ngày, khi lượng máu nhiều tới mức ảnh hưởng sinh hoạt, hoặc khi có ra máu giữa hai kỳ kinh và sau quan hệ. Cũng nên đi khám khi đau bụng kinh ngày càng nặng hơn theo thời gian, hoặc khi đang mong có con mà chu kỳ không đều.

Chuyên khoa phù hợp là Sản phụ khoa. Bác sĩ thường hỏi chi tiết về chu kỳ trong vài tháng gần nhất, tiền sử sinh sản và biện pháp tránh thai đang dùng, khám phụ khoa, và tùy trường hợp đề nghị siêu âm cùng một số xét nghiệm nội tiết để tìm nguyên nhân. Việc mang theo bảng ghi chu kỳ giúp buổi khám nhanh và chính xác hơn nhiều.