Rối loạn nhịp tim

Tổng quan

Tim có một hệ thống điện riêng: xung động phát ra từ nút xoang ở tâm nhĩ phải, lan xuống làm các buồng tim co bóp theo trình tự. Rối loạn nhịp là khi hệ thống này hoạt động bất thường — xung phát quá nhanh, quá chậm, phát từ vị trí sai, hoặc dẫn truyền bị chặn.

Loại thường gặp nhất và cũng lành tính nhất là ngoại tâm thu: một nhịp đến sớm hơn bình thường, sau đó có một quãng nghỉ bù. Người bệnh cảm nhận đúng cái quãng nghỉ đó là "tim hụt một nhịp", rồi nhịp tiếp theo đập mạnh hơn nên thấy "tim đánh thịch một cái". Cảm giác này khó chịu nhưng ở người không có bệnh tim cấu trúc thì thường không nguy hiểm.

Điều quan trọng là phân biệt nhóm lành tính với nhóm cần cảnh giác, và ranh giới nằm ở các triệu chứng đi kèm chứ không ở cảm giác hồi hộp. Hồi hộp đơn thuần ở người trẻ khoẻ mạnh thường lành tính. Hồi hộp kèm ngất, gần ngất, đau ngực hoặc khó thở nhiều là nhóm phải đi khám ngay — đặc biệt khi xảy ra lúc đang gắng sức, hoặc khi trong gia đình có người đột tử sớm.

Các yếu tố khởi phát rất thường gặp và đều thay đổi được: rượu bia, cà phê đặc, nước tăng lực, thiếu ngủ, căng thẳng, hút thuốc, sốt, thiếu máu, cường giáp và rối loạn điện giải.

Một khó khăn thực tế: cơn thường đã hết trước khi người bệnh tới được phòng khám, nên điện tim lúc đó bình thường. Đây là lý do việc ghi lại chi tiết cơn có giá trị chẩn đoán thật sự.

Các biểu hiện thường gặp

• Cảm giác tim hụt một nhịp rồi đập mạnh bù lại
• Tim đập nhanh thành cơn, khởi phát và kết thúc đột ngột
• Tim đập chậm, mệt và uể oải kéo dài
• Cảm giác rung hoặc phập phồng trong lồng ngực
• Choáng váng nhẹ khi cơn xuất hiện
• Hụt hơi hoặc tức nhẹ ngực kèm theo
• Cơn nặng lên khi thiếu ngủ, uống rượu hoặc căng thẳng
• Nhiều người phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Ngất hoặc gần ngất, đặc biệt khi đang gắng sức
• Hồi hộp kèm đau ngực dữ dội hoặc khó thở nhiều
• Tim đập rất nhanh liên tục không dứt kèm vã mồ hôi và da tái
• Tim đập rất chậm kèm choáng váng và mệt lả
• Yếu một bên tay chân, méo miệng hoặc nói khó
• Có người thân đột tử sớm và bản thân xuất hiện cơn ngất
• Hồi hộp mới xuất hiện ở người đã có bệnh tim

Lời khuyên

• Ghi lại chi tiết mỗi cơn: giờ xuất hiện, kéo dài bao lâu, khởi phát đột ngột hay từ từ, làm gì trước đó, và triệu chứng đi kèm — thông tin này thường có giá trị hơn một lần đo điện tim lúc không có cơn
• Tự bắt mạch trong lúc đang có cơn và đếm trong một phút, ghi lại xem đều hay không đều
• Dùng chức năng đo nhịp tim trên đồng hồ hoặc điện thoại nếu có, lưu lại bản ghi để đưa bác sĩ xem
• Giảm hoặc bỏ rượu bia, đây là yếu tố khởi phát rõ nhất và cũng dễ kiểm chứng nhất trên chính mình
• Hạn chế cà phê đặc, trà đặc và nước tăng lực, đặc biệt vào buổi chiều tối
• Ngủ đủ và đều giờ, vì thiếu ngủ là yếu tố khởi phát thường gặp nhưng hay bị bỏ qua
• Bỏ thuốc lá và tránh các chất kích thích
• Tập thở chậm và sâu khi cơn xuất hiện, ngồi hoặc nằm xuống thay vì tiếp tục hoạt động
• Nói với bác sĩ về mọi thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng, kể cả thuốc cảm cúm và thuốc giảm cân, vì nhiều loại gây rối loạn nhịp
• Kiểm tra chức năng tuyến giáp và công thức máu theo chỉ định, bởi cường giáp và thiếu máu là nguyên nhân xử lý được
• Đi khám ngay nếu cơn kèm ngất, đau ngực hoặc xảy ra khi đang gắng sức, đừng gộp chung với các cơn hồi hộp thông thường

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Tim mạch khi cơn hồi hộp xuất hiện thường xuyên, khi ảnh hưởng tới giấc ngủ và công việc, và khi mệt bất thường. Cần đi cấp cứu khi có ngất, đau ngực dữ dội, khó thở nhiều, hoặc khi cơn xảy ra lúc đang gắng sức.

Bác sĩ làm điện tâm đồ, và nếu điện tim lúc khám bình thường thì chỉ định Holter điện tim đeo hai mươi bốn tới bảy mươi hai giờ, hoặc thiết bị ghi dài ngày hơn với các cơn thưa. Siêu âm tim được làm để tìm bệnh tim cấu trúc — đây là bước phân định chính giữa nhóm lành tính và nhóm cần theo dõi sát.

Xét nghiệm máu đánh giá điện giải, chức năng tuyến giáp và thiếu máu là thường quy vì đó là các nguyên nhân xử lý được. Với cơn liên quan gắng sức, bác sĩ có thể chỉ định nghiệm pháp gắng sức. Khi có tiền sử gia đình đột tử sớm, bác sĩ sẽ thăm dò sâu hơn — nhóm này cần được đánh giá riêng chứ không xếp cùng hồi hộp thông thường.