Run tay chân

Triệu chứng này là gì

Run là những cử động lắc qua lại đều đặn và ngoài ý muốn của một phần cơ thể, thường thấy nhất ở bàn tay, nhưng cũng có thể ở đầu, giọng nói, cằm hoặc chân. Đây không phải một bệnh mà là một biểu hiện, và bản thân việc run tay không nói được nguyên nhân nằm ở đâu.

Chi tiết phân biệt có giá trị nhất là run xuất hiện vào lúc nào. Run khi bàn tay đặt yên trên đùi và giảm đi khi bắt đầu cử động là một kiểu. Run khi giữ tay lơ lửng trước mặt hoặc khi cầm cốc nước là kiểu khác. Run tăng lên đúng lúc ngón tay sắp chạm tới đích, như khi xâu kim hay đưa thìa vào miệng, lại là kiểu thứ ba. Bác sĩ dựa vào chính sự khác nhau này để định hướng.

Cần tách một hiện tượng bình thường ra khỏi nhóm bệnh lý: hầu như ai cũng có một mức run rất nhẹ khi mệt, đói, lạnh, sau khi uống nhiều cà phê hoặc khi hồi hộp. Kiểu run này chỉ thoáng qua và hết khi nguyên nhân được gỡ bỏ.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Run xuất hiện đột ngột trong vài giờ kèm yếu một bên người, nói đớ hoặc méo miệng
• Run kèm sốt cao, lú lẫn hoặc cứng gáy
• Run toàn thân kèm vã mồ hôi, tim đập nhanh và cảm giác đói cồn cào ở người có bệnh đái tháo đường
• Run dữ dội xuất hiện sau khi ngừng đột ngột rượu ở người uống nhiều lâu ngày, nhất là khi kèm ảo giác
• Run kèm khó thở, đau ngực hoặc nhịp tim rất nhanh
• Run mới xuất hiện ngay sau chấn thương đầu

Những nguyên nhân có thể gặp

• Run sinh lý tăng lên do thiếu ngủ, đói, lạnh, cà phê đặc, thuốc lá hoặc căng thẳng
• Run vô căn, thường ở cả hai tay khi giữ tư thế, hay nặng lên theo tuổi và có tính gia đình
• Bệnh lý thoái hóa hệ ngoại tháp, đặc trưng bởi run lúc để yên kèm chậm chạp và bước đi ngắn
• Cường giáp, khi hormone tuyến giáp cao làm run tay nhỏ và nhanh kèm sợ nóng, sụt cân
• Hạ đường huyết, gây run kèm vã mồ hôi và cảm giác đói cồn cào
• Rối loạn lo âu và cơn hoảng sợ
• Tác dụng không mong muốn của một số điều trị dài ngày
• Hội chứng cai rượu ở người uống nhiều rồi dừng đột ngột
• Tổn thương tiểu não, đặc trưng bởi run tăng lên khi tay sắp chạm tới đích

Danh sách trên liệt kê ngang hàng và không xếp theo mức phổ biến. Không thể tự phân biệt các kiểu run bằng cách so với mô tả trên mạng, vì nhiều kiểu trông rất giống nhau với mắt thường và chỉ khác nhau ở nghiệm pháp khám.

Lời khuyên

• Ghi lại thời điểm run xuất hiện: lúc tay để yên, lúc giữ tư thế, hay lúc với tới đồ vật; đây là thông tin định hướng quan trọng nhất
• Quay một đoạn video ngắn bàn tay khi đang run ở cả ba tư thế trên, vì run thường không xuất hiện đúng lúc ở phòng khám
• Giảm cà phê đặc, trà đặc và nước tăng lực, thử bỏ hẳn hai tuần để xem run có nhẹ đi không
• Ngủ đủ giấc và tránh để quá đói, vì cả thiếu ngủ lẫn hạ đường huyết đều làm run nặng lên rõ rệt
• Hạn chế rượu; dùng rượu để làm dịu run là cái bẫy thường gặp vì run sẽ nặng hơn khi hết tác dụng
• Dùng cốc có quai và nắp, đổ vơi khoảng hai phần ba để giảm đổ vãi
• Chọn dao dĩa và bút có cán to, nặng hơn bình thường, vì trọng lượng làm biên độ run giảm bớt
• Tì khuỷu tay lên bàn khi ăn, viết hoặc dùng điện thoại để lấy điểm tựa
• Tập thở chậm và giãn cơ khi biết mình đang căng thẳng, vì lo lắng về việc bị nhìn thấy run lại làm run tăng thêm
• Báo với bác sĩ tất cả những thứ đang dùng hằng ngày, kể cả thực phẩm chức năng, vì một số thứ làm run nặng lên
• Không tự dừng đột ngột bất kỳ điều trị nào đang theo, kể cả khi nghi nó gây run; việc thay đổi cần bác sĩ quyết định

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi run ảnh hưởng tới việc ăn uống, viết, cầm nắm hoặc công việc; khi run nặng dần theo tháng; khi chỉ run một bên; khi run đi kèm chậm chạp, cứng đờ hay bước đi ngắn khó khởi động; và khi run xuất hiện cùng sụt cân, hồi hộp, sợ nóng hoặc thay đổi tính tình.

Chuyên khoa phù hợp là Thần kinh. Buổi khám thường gồm quan sát tay ở nhiều tư thế, thử các động tác đưa ngón tay tới đích, quan sát dáng đi và chữ viết, cùng xét nghiệm chức năng tuyến giáp vì cường giáp là một nguyên nhân điều trị được. Mang theo đoạn video đã quay và mẫu chữ viết cũ để so sánh giúp bác sĩ thấy được diễn biến theo thời gian.