Rung nhĩ

Tổng quan

Bình thường tim đập theo nhịp phát ra từ một điểm ở tâm nhĩ phải, dẫn xuống đều đặn. Trong rung nhĩ, hai buồng nhĩ nhận vô số xung điện hỗn loạn nên không co bóp thành nhịp mà chỉ rung lên. Tâm thất nhận được các xung lọt qua một cách ngẫu nhiên, nên mạch hoàn toàn không đều cả về khoảng cách lẫn về độ mạnh — đây là dấu hiệu người bệnh tự bắt được.

Điều quan trọng nhất cần hiểu: nguy cơ lớn nhất của rung nhĩ không phải là cảm giác hồi hộp mà là đột quỵ. Khi nhĩ không co bóp hiệu quả, máu ứ lại ở một góc khuất trong nhĩ trái và hình thành cục máu đông. Cục này bong ra, theo dòng máu lên não và gây tắc mạch. Đột quỵ do rung nhĩ thường nặng hơn đột quỵ do nguyên nhân khác vì cục máu đông có kích thước lớn.

Đáng lo là nhiều người mắc rung nhĩ hoàn toàn không có triệu chứng gì và chỉ phát hiện tình cờ khi đo điện tim vì lý do khác — hoặc phát hiện sau khi đã bị đột quỵ. Với nhóm này, cơ hội duy nhất là tự bắt mạch và đo kiểm tra định kỳ.

Các yếu tố nguy cơ gồm tuổi cao, tăng huyết áp, bệnh van tim, cường giáp, uống nhiều rượu bia, thừa cân và ngưng thở khi ngủ. Bệnh có thể xuất hiện thành cơn rồi tự hết, hoặc kéo dài liên tục — nhưng nguy cơ đột quỵ tồn tại ở cả hai dạng, nên có cơn rồi tự hết cũng không phải lý do để yên tâm.

Các biểu hiện thường gặp

• Cảm giác tim đập nhanh, loạn xạ, hẫng hụt trong lồng ngực
• Bắt mạch thấy hoàn toàn không đều cả về khoảng cách lẫn độ mạnh
• Mệt và hụt hơi khi làm việc nhẹ
• Chóng mặt hoặc choáng váng
• Khó thở khi gắng sức
• Tức nặng ngực không rõ ràng
• Giảm khả năng gắng sức so với trước
• Nhiều người không có triệu chứng gì, phát hiện tình cờ khi đo điện tim

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Méo miệng, yếu một bên tay chân, nói khó hoặc mất thị lực đột ngột
• Đau ngực dữ dội kéo dài
• Khó thở nhiều, không nằm được
• Ngất hoặc gần ngất
• Tim đập rất nhanh liên tục kèm choáng váng và vã mồ hôi
• Một bên chân hoặc tay đột nhiên lạnh, tái, đau dữ dội và mất mạch
• Đau bụng dữ dội đột ngột kèm nôn

Lời khuyên

• Tự bắt mạch cổ tay mỗi sáng trong một phút và ghi lại; mạch không đều là dấu hiệu nhận ra sớm nhất, và bản ghi này rất giá trị khi đi khám
• Học thuộc dấu hiệu đột quỵ và gọi cấp cứu ngay khi có: méo miệng, yếu tay chân một bên, nói khó — vì đây là biến chứng đáng sợ nhất của bệnh
• Uống thuốc chống đông đúng giờ và tuyệt đối không tự ngừng, kể cả khi thấy nhịp tim đã đều trở lại
• Nói với mọi bác sĩ và nha sĩ rằng mình đang dùng thuốc chống đông trước bất kỳ thủ thuật nào
• Mang theo thẻ ghi rõ chẩn đoán và thuốc đang dùng, đặt ở nơi dễ tìm khi cấp cứu
• Đi khám ngay khi chảy máu bất thường: chảy máu chân răng nhiều, đi ngoài phân đen, nước tiểu đỏ, bầm tím lan rộng
• Giảm rượu bia xuống mức thấp nhất, vì rượu là yếu tố khởi phát cơn rung nhĩ rất rõ ở nhiều người
• Hạn chế cà phê đặc và các loại nước tăng lực, ngủ đủ và đều giờ
• Kiểm soát tốt huyết áp, cân nặng và đường huyết; đi khám nếu ngáy to hoặc ngưng thở khi ngủ
• Kiểm tra chức năng tuyến giáp theo chỉ định, bởi cường giáp là nguyên nhân xử lý được
• Đi khám định kỳ và làm xét nghiệm theo dõi đúng lịch, đặc biệt khi đang dùng thuốc chống đông cần chỉnh liều

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Tim mạch khi bắt mạch thấy không đều, khi hồi hộp thành cơn, khi mệt và hụt hơi bất thường. Gọi cấp cứu ngay khi có dấu hiệu đột quỵ — đây là tình huống mỗi phút đều tính.

Chẩn đoán dựa vào điện tâm đồ ghi được lúc đang rung nhĩ. Với các cơn ngắn tự hết, bác sĩ chỉ định Holter điện tim đeo trong nhiều ngày để bắt được cơn — đây là lý do việc ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng có ích. Siêu âm tim đánh giá kích thước nhĩ trái, chức năng tim và bệnh van kèm theo; xét nghiệm chức năng tuyến giáp là bước thường quy.

Điều quan trọng nhất của buổi khám là đánh giá nguy cơ đột quỵ bằng thang điểm dựa trên tuổi, giới, huyết áp, đái tháo đường, suy tim và tiền sử đột quỵ. Kết quả này quyết định có cần dùng thuốc chống đông hay không — và đó là quyết định ảnh hưởng tới tiên lượng nhiều hơn bất kỳ điều gì khác trong bệnh này.