Rụng tóc

Triệu chứng này là gì

Mỗi sợi tóc trải qua ba giai đoạn lặp lại: giai đoạn mọc kéo dài vài năm, giai đoạn chuyển tiếp ngắn, rồi giai đoạn nghỉ khoảng ba tháng trước khi rụng để nhường chỗ cho sợi mới. Ở người bình thường, phần lớn nang tóc đang ở giai đoạn mọc và chỉ một phần nhỏ ở giai đoạn nghỉ, nên rụng khoảng dưới một trăm sợi mỗi ngày là hoàn toàn tự nhiên.

Rụng tóc bất thường xảy ra theo vài cơ chế khác nhau. Khi cơ thể trải qua một cú sốc — sốt cao, phẫu thuật, sinh con, sụt cân nhanh, căng thẳng nặng — nhiều nang tóc cùng lúc chuyển sang giai đoạn nghỉ, và khoảng hai tới ba tháng sau thì rụng ồ ạt. Độ trễ này rất quan trọng: người ta thường tìm nguyên nhân ở thời điểm đang rụng mà quên mất sự kiện đã xảy ra vài tháng trước.

Kiểu rụng cho biết nhiều điều. Tóc thưa dần đều ở đỉnh đầu và vùng trán theo kiểu đặc trưng gợi ý ảnh hưởng nội tiết và di truyền. Rụng thành từng mảng tròn nhẵn gợi ý cơ chế tự miễn. Còn rụng kèm da đầu đỏ, bong vảy, đau hoặc để lại sẹo là nhóm cần khám sớm hơn, vì nang tóc có thể bị phá hủy vĩnh viễn.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Rụng tóc thành mảng kèm da đầu đỏ, sưng đau, có mủ hoặc để lại vùng da nhẵn bóng như sẹo
• Rụng tóc lan nhanh toàn bộ da đầu trong vài tuần
• Rụng tóc kèm rụng cả lông mày, lông mi và lông vùng khác
• Rụng tóc kèm sốt kéo dài, sụt cân và nổi hạch
• Rụng tóc kèm phát ban hình cánh bướm ở mặt hoặc đau nhiều khớp
• Da đầu có vết loét không lành
• Rụng tóc ở trẻ nhỏ kèm da đầu bong vảy và hạch sau tai

Những nguyên nhân có thể gặp

• Rụng tóc kiểu nội tiết và di truyền, gặp ở cả nam và nữ với kiểu thưa khác nhau
• Rụng tóc sau một cú sốc cho cơ thể, xuất hiện chậm hai tới ba tháng sau sự kiện
• Sau sinh, do thay đổi nội tiết đột ngột
• Thiếu sắt, đặc biệt ở phụ nữ có kỳ kinh ra nhiều
• Bệnh tuyến giáp, cả suy giáp lẫn cường giáp
• Rụng tóc từng mảng do cơ chế tự miễn
• Nấm da đầu, hay gặp ở trẻ em và thường kèm bong vảy
• Ăn kiêng khắt khe, thiếu đạm hoặc sụt cân nhanh
• Tác dụng không mong muốn của một số điều trị dài ngày
• Buộc tóc quá chặt kéo dài, hoặc lạm dụng hóa chất và nhiệt
• Bệnh mô liên kết như lupus
• Thói quen giật tóc

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Việc phân biệt dựa vào kiểu rụng, tốc độ và tình trạng da đầu, nên cần khám trực tiếp.

Lời khuyên

• Nhìn lại ba tới bốn tháng trước xem có sự kiện nào như ốm nặng, phẫu thuật, sinh con, ăn kiêng gay gắt hay căng thẳng lớn không — đây là manh mối hay bị bỏ qua nhất
• Chụp ảnh vùng tóc thưa mỗi tháng ở cùng góc và cùng ánh sáng, để đánh giá khách quan thay vì dựa vào cảm giác
• Ăn đủ đạm mỗi bữa và bổ sung thực phẩm giàu sắt; tóc là thứ cơ thể ưu tiên cuối cùng khi thiếu dinh dưỡng
• Không tự uống các sản phẩm bổ sung cho tóc kéo dài khi chưa biết mình thiếu gì — thừa một số vi chất cũng gây rụng tóc
• Gội đầu bình thường theo nhu cầu; gội thưa đi không làm giảm rụng, tóc rụng chỉ dồn lại rồi ra cùng lúc khiến trông có vẻ nhiều hơn
• Chải tóc nhẹ nhàng bằng lược thưa, chải khi tóc đã khô bớt
• Không buộc tóc quá chặt, hạn chế uốn, duỗi, nhuộm và sấy ở nhiệt độ cao
• Đội mũ che nắng khi ra ngoài
• Ngủ đủ và giảm căng thẳng, vì cả hai ảnh hưởng trực tiếp tới chu kỳ tóc
• Kiểm tra kỳ kinh nếu là nữ, vì kinh ra nhiều kéo dài là nguyên nhân thiếu sắt rất thường gặp
• Kiên nhẫn: tóc mọc lại chậm, và với nhóm rụng sau cú sốc thì thường tự hồi phục trong sáu tới chín tháng

Với rụng tóc kiểu di truyền, quá trình này không đảo ngược hoàn toàn được; những điều trên nhằm giữ phần tóc còn lại và làm chậm tiến triển. Chúng không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi rụng tóc kéo dài trên ba tháng, khi thấy da đầu lộ rõ hơn trước, khi rụng thành mảng, khi kèm ngứa hoặc bong vảy da đầu, hoặc khi rụng đi cùng mệt mỏi, sợ lạnh, kinh nguyệt bất thường — những dấu hiệu gợi ý nguyên nhân toàn thân. Cần đi khám sớm hơn nếu rụng để lại vùng da nhẵn bóng, vì đó có thể là dạng phá hủy nang tóc vĩnh viễn và điều trị sớm mới giữ được.

Chuyên khoa phù hợp là Da liễu. Bác sĩ thường hỏi về thời điểm bắt đầu, các sự kiện vài tháng trước, chế độ ăn và thuốc đang dùng; quan sát kiểu rụng và tình trạng da đầu, có thể soi da đầu dưới kính phóng đại; rồi làm xét nghiệm máu kiểm tra sắt, chức năng tuyến giáp và một số chỉ số khác. Việc xác định đúng dạng rụng tóc quyết định hướng điều trị, vì các dạng khác nhau đáp ứng với những cách hoàn toàn khác nhau.