Sâu răng

Tổng quan

Sâu răng là quá trình mô cứng của răng bị hoà tan dần. Vi khuẩn sống trong mảng bám lên men đường và tinh bột từ thức ăn, tạo ra acid; acid này kéo khoáng chất ra khỏi men răng. Ngược lại, nước bọt và fluor lại đưa khoáng chất trở về. Sâu răng xảy ra khi cán cân nghiêng về phía mất khoáng trong thời gian dài.

Điểm quan trọng ít người biết: tần suất ăn đường quan trọng hơn tổng lượng đường. Mỗi lần ăn hoặc uống đồ ngọt, môi trường trong miệng chuyển sang toan trong khoảng hai mươi tới bốn mươi phút. Uống một cốc nước ngọt trong năm phút gây một đợt tấn công; nhấp cùng cốc đó suốt hai giờ gây một đợt tấn công kéo dài suốt hai giờ. Đây là lý do thói quen nhấm nháp liên tục có hại hơn nhiều so với ăn ngọt tập trung trong bữa.

Bệnh tiến triển qua các giai đoạn. Đầu tiên là đốm trắng đục trên men — giai đoạn này vẫn tái khoáng được nếu can thiệp đúng, và đó là lý do khám răng định kỳ có giá trị thật. Khi tổn thương phá vỡ bề mặt men và tạo lỗ, nó không tự lành và chỉ có thể xử lý bằng cách làm sạch rồi trám lại. Nếu để tiếp, sâu ăn vào ngà rồi tới tủy.

Một đặc điểm gây chủ quan: sâu răng không đau ở giai đoạn đầu. Đau chỉ xuất hiện khi tổn thương đã tới gần tủy. Chờ tới lúc đau mới đi khám thường đồng nghĩa với việc điều trị đã phức tạp hơn nhiều.

Các biểu hiện thường gặp

• Đốm trắng đục hoặc vệt nâu trên bề mặt răng ở giai đoạn sớm
• Lỗ hoặc hố nhìn thấy được trên mặt nhai hoặc mặt bên
• Ê buốt khi ăn đồ ngọt, đồ lạnh hoặc đồ nóng
• Giắt thức ăn vào một chỗ cố định giữa hai răng
• Đau nhói khi cắn vào răng đó
• Đổi màu răng ở vùng cổ răng sát lợi
• Hơi thở có mùi khó chịu dai dẳng
• Giai đoạn đầu hoàn toàn không có triệu chứng gì

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau răng dữ dội kéo dài, đau tự phát về đêm không do kích thích
• Sưng nề vùng má, hàm hoặc dưới cằm
• Sốt kèm đau răng và sưng mặt
• Khó nuốt, khó há miệng hoặc khó thở
• Sưng lan xuống vùng cổ
• Chảy mủ ở lợi quanh chân răng
• Tê bì môi hoặc cằm cùng bên

Lời khuyên

• Giảm số lần ăn vặt ngọt trong ngày thay vì chỉ giảm lượng, vì mỗi lần ăn là một đợt tấn công acid kéo dài hàng chục phút
• Bỏ thói quen nhấm nháp nước ngọt, trà sữa hay kẹo suốt buổi; gom vào bữa chính rồi súc miệng bằng nước lọc
• Chải răng hai lần mỗi ngày, mỗi lần hai phút, bằng kem có fluor
• Nhổ bọt kem đánh răng nhưng không súc miệng lại bằng nước sau khi chải buổi tối, để fluor còn lưu trên men răng
• Dùng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ mỗi ngày, vì bàn chải thường không làm sạch được mặt bên nơi sâu răng hay bắt đầu
• Chờ khoảng ba mươi phút mới chải răng sau khi ăn đồ chua hoặc sau khi nôn, bởi men răng đang mềm và chải ngay sẽ mài mòn nó
• Súc miệng bằng nước lọc ngay sau khi ăn đồ ngọt hoặc chua nếu chưa chải răng được
• Uống nước lọc thay cho nước ngọt, và không cho trẻ ngậm bình sữa khi ngủ
• Nhai kẹo cao su không đường sau bữa ăn để kích thích tiết nước bọt, vốn là cơ chế tái khoáng tự nhiên
• Khám răng định kỳ sáu tháng một lần, vì giai đoạn đốm trắng còn hồi phục được và chỉ phát hiện được khi khám
• Hỏi nha sĩ về trám bít hố rãnh cho trẻ, đây là biện pháp dự phòng có hiệu quả rõ ở răng hàm vĩnh viễn mới mọc

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Răng Hàm Mặt định kỳ sáu tháng một lần ngay cả khi không đau, vì sâu răng giai đoạn sớm không tạo triệu chứng và đó lại chính là giai đoạn xử lý đơn giản nhất. Cần đi khám sớm khi thấy lỗ trên răng, khi ê buốt kéo dài, hoặc khi hay giắt thức ăn vào một chỗ cố định. Đi cấp cứu khi có sưng mặt kèm sốt, khó nuốt hoặc khó thở.

Nha sĩ khám trực tiếp kết hợp chụp phim để phát hiện sâu ở mặt bên và sâu dưới miếng trám cũ — những vị trí mắt thường không nhìn thấy. Nha sĩ cũng đánh giá nguy cơ sâu răng của từng người dựa trên thói quen ăn uống, lượng nước bọt và tình trạng vệ sinh, từ đó đặt khoảng cách tái khám phù hợp.

Hướng xử trí phụ thuộc độ sâu của tổn thương: giai đoạn đốm trắng dùng biện pháp tái khoáng, tổn thương đã tạo lỗ thì làm sạch và trám, còn khi đã tới tủy thì cần điều trị tủy. Đây là lý do đi khám sớm tiết kiệm được cả thời gian lẫn chi phí.