Sụt cân không rõ nguyên nhân và nổi hạch

Triệu chứng này là gì

Cân nặng dao động vài ký theo mùa, theo chế độ ăn và theo mức vận động là điều bình thường. Điều cần chú ý là sụt cân ngoài ý muốn: không ăn kiêng, không tăng vận động, mà cân vẫn giảm đều. Mốc thường được dùng để bắt đầu quan tâm là giảm khoảng năm phần trăm trọng lượng cơ thể trong sáu tháng, tức chừng ba ký với người nặng sáu mươi ký.

Hạch là những cấu trúc nhỏ nằm rải rác dọc hệ bạch huyết, tập trung nhiều ở cổ, nách và bẹn. Chúng là trạm gác của hệ miễn dịch, nên sưng lên khi có nhiễm trùng ở vùng lân cận. Hạch sưng do viêm họng hay viêm da thường mềm, đau khi chạm, và nhỏ lại trong vài tuần sau khi ổ nhiễm trùng khỏi.

Nhóm cần chú ý hơn là hạch to dần theo thời gian, chắc, không đau, dính vào mô xung quanh, hoặc nổi cùng lúc ở nhiều vùng trên cơ thể. Khi hai biểu hiện sụt cân và nổi hạch đi cùng nhau, chúng cần được đánh giá sớm ngay cả khi người bệnh vẫn thấy trong người bình thường.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Hạch to nhanh trong vài ngày, kèm đỏ, nóng và đau nhiều
• Hạch chèn ép gây khó thở, khó nuốt, hoặc khàn tiếng
• Sụt cân nhanh kèm sốt kéo dài và đổ mồ hôi đêm ướt áo
• Nổi hạch cùng lúc ở nhiều vùng khác nhau trên cơ thể
• Sụt cân kèm nôn ra máu, đi ngoài phân đen, hoặc ho ra máu
• Hạch chắc, cố định, không đau và to dần trong nhiều tuần
• Sụt cân kèm vàng da, vàng mắt

Những nguyên nhân có thể gặp

• Nhiễm trùng tại vùng lân cận hạch, ví dụ viêm họng, viêm amidan, viêm da, sâu răng
• Nhiễm virus toàn thân, nhiều trường hợp gây nổi hạch nhiều nơi và mệt kéo dài
• Lao, thường biểu hiện bằng sốt về chiều, đổ mồ hôi đêm và sụt cân từ từ
• Cường giáp, làm sụt cân dù ăn uống bình thường hoặc ăn nhiều hơn
• Đái tháo đường chưa được phát hiện
• Bệnh đường tiêu hóa làm giảm hấp thu thức ăn
• Trạng thái buồn chán kéo dài hoặc lo âu, làm giảm cảm giác thèm ăn
• Bệnh mạn tính ở gan, thận, tim hoặc phổi giai đoạn tiến triển
• Bệnh lý ác tính và bệnh của hệ bạch huyết

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng chứ không theo mức phổ biến. Hai biểu hiện này có phổ nguyên nhân rất rộng, từ những tình trạng lành tính tự khỏi tới những tình trạng cần điều trị sớm, nên việc phân biệt bắt buộc phải qua thăm khám.

Lời khuyên

• Cân vào cùng một thời điểm mỗi tuần, cùng loại quần áo, và ghi lại; con số theo thời gian mới cho biết có thật sự sụt cân hay không
• Ghi lại vị trí hạch, kích thước ước lượng, có đau hay không, và ngày đầu tiên phát hiện
• Không nắn bóp hạch nhiều lần trong ngày, vì việc đó gây sưng đau thêm mà không giúp đánh giá được gì
• Chụp lại ảnh vùng hạch mỗi tuần để so sánh khách quan thay vì dựa vào cảm giác
• Ăn đủ ba bữa với đủ đạm, chia thêm bữa phụ nếu ăn ít đã thấy no
• Ghi lại khẩu phần trong vài ngày để biết mình thật sự ăn ít đi hay vẫn ăn như cũ mà vẫn sụt cân — hai tình huống này có ý nghĩa khác nhau
• Điều trị dứt điểm các ổ nhiễm trùng nhỏ như sâu răng, viêm họng, viêm da, vì đây là nguyên nhân hạch cổ sưng rất thường gặp và phòng được
• Không hút thuốc và hạn chế rượu bia
• Khám sức khỏe định kỳ hằng năm, vì cả hai biểu hiện này có thể xuất hiện trước khi người bệnh cảm thấy có gì bất thường

Không có cách nào tự phân biệt tại nhà giữa hạch lành tính và hạch cần đánh giá chuyên sâu, nên những điều trên chỉ nhằm theo dõi cho chính xác chứ không thay thế việc thăm khám. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi sụt cân ngoài ý muốn khoảng ba ký trở lên trong vài tháng, khi hạch không nhỏ lại sau bốn tuần, khi hạch to dần, hoặc khi hạch chắc và không đau. Cũng nên đi khám khi hai biểu hiện này đi cùng sốt kéo dài, đổ mồ hôi đêm hoặc mệt tăng dần. Người trên sáu mươi tuổi, người hút thuốc lâu năm và người có tiền sử ung thư trong gia đình nên đi khám sớm hơn các mốc trên.

Chuyên khoa phù hợp là Nội tổng quát; tùy hướng nghi ngờ, bác sĩ có thể chuyển tiếp sang Huyết học, Ung bướu hoặc Nội tiết. Bác sĩ thường hỏi mốc thời gian và tốc độ sụt cân, khám toàn bộ các vùng có hạch, đánh giá gan lách, rồi cân nhắc xét nghiệm máu cùng hình ảnh học; một số trường hợp cần lấy mẫu mô từ hạch để có chẩn đoán xác định.