Suy giáp

Tổng quan

Tuyến giáp là tuyến nhỏ hình con bướm nằm ở phía trước cổ, dưới thanh quản. Nó sản xuất hormone giáp — chất điều khiển tốc độ chuyển hóa của gần như mọi tế bào trong cơ thể. Hormone này quyết định cơ thể đốt năng lượng nhanh hay chậm, ảnh hưởng tới nhịp tim, thân nhiệt, tiêu hóa, tâm trạng và cả tốc độ suy nghĩ.

Suy giáp xảy ra khi tuyến giáp không sản xuất đủ lượng hormone cần thiết. Mọi hoạt động chậm lại: tim đập chậm hơn, ruột co bóp yếu hơn gây táo bón, cơ thể sinh nhiệt kém nên sợ lạnh, và người bệnh thấy mệt, chậm chạp, tăng cân dù ăn không nhiều hơn trước.

Điểm khiến bệnh hay bị bỏ qua là các biểu hiện đều mơ hồ và tiến triển rất từ từ, thường qua nhiều tháng tới nhiều năm. Mệt, tăng cân, hay quên, da khô đều dễ bị quy cho tuổi tác, công việc hay thời tiết. Đây là bệnh chỉ xác định được bằng xét nghiệm máu, và may mắn là xét nghiệm đó đơn giản, phổ biến, đồng thời tình trạng này kiểm soát được tốt khi điều trị đúng và theo dõi đều.

Các biểu hiện thường gặp

• Mệt mỏi kéo dài, uể oải dù ngủ đủ
• Sợ lạnh, tay chân lạnh hơn người xung quanh trong cùng điều kiện
• Tăng cân từ từ dù chế độ ăn không thay đổi
• Da khô, tóc khô dễ gãy, rụng tóc nhiều hơn
• Táo bón kéo dài
• Chậm chạp, khó tập trung, hay quên
• Tâm trạng trầm xuống, giảm hứng thú
• Đau mỏi cơ, chuột rút, cứng khớp
• Nhịp tim chậm hơn bình thường
• Phù nhẹ ở mặt, quanh mắt, hoặc bàn tay
• Kinh nguyệt ra nhiều hoặc kéo dài hơn ở nữ
• Giọng nói trầm và khàn hơn trước

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Lơ mơ, li bì, phản ứng chậm bất thường, hoặc lú lẫn
• Hạ thân nhiệt: người lạnh toát, run không kiểm soát
• Nhịp tim rất chậm kèm choáng váng hoặc ngất
• Khó thở tăng dần, phù toàn thân
• Sưng to vùng cổ gây khó nuốt hoặc khó thở
• Đau ngực dữ dội hoặc đau lan lên hàm, cánh tay
• Trầm buồn nặng kèm ý nghĩ làm hại bản thân

Lời khuyên

• Uống thuốc đúng theo chỉ định và không tự ngưng khi thấy khỏe hơn — đây là điểm quan trọng nhất; suy giáp cần điều trị lâu dài và triệu chứng quay lại sau khi ngưng
• Uống thuốc vào cùng một khung giờ mỗi ngày, khi bụng đói và cách xa bữa ăn, vì thức ăn ảnh hưởng tới mức hấp thu
• Báo cho bác sĩ mọi thực phẩm bổ sung đang dùng, đặc biệt là canxi và sắt, vì chúng làm giảm hấp thu nếu uống gần nhau
• Đi tái khám và xét nghiệm định kỳ đúng hẹn ngay cả khi đang thấy hoàn toàn bình thường, vì liều cần được điều chỉnh theo thời gian
• Ăn đủ chất xơ và uống đủ nước để giảm táo bón
• Vận động đều đặn ở mức vừa sức, tăng dần; vận động giúp cả cân nặng lẫn tâm trạng
• Giữ ấm khi trời lạnh, mặc nhiều lớp thay vì một lớp dày
• Dưỡng ẩm da hằng ngày để giảm khô nứt
• Ngủ đủ và giữ giờ giấc đều đặn
• Không tự dùng các sản phẩm quảng cáo hỗ trợ tuyến giáp mà chưa hỏi bác sĩ, vì một số loại chứa iod hoặc hormone gây rối loạn thêm
• Phụ nữ đang mang thai hoặc dự định có thai cần báo bác sĩ ngay, vì nhu cầu hormone thay đổi và ảnh hưởng trực tiếp tới thai

Suy giáp phần lớn do nguyên nhân tự miễn nên không phòng tránh được; những điều trên nhằm kiểm soát tốt bệnh và giảm biến chứng, không thay thế điều trị. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi mệt mỏi kéo dài nhiều tuần kèm sợ lạnh, tăng cân không giải thích được, táo bón dai dẳng hoặc rụng tóc nhiều, đặc biệt khi các biểu hiện này xuất hiện cùng nhau. Cũng nên kiểm tra tuyến giáp nếu trong gia đình có người mắc bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tự miễn, nếu đã từng xạ trị vùng cổ, hoặc nếu đang có kinh nguyệt bất thường mà chưa rõ nguyên nhân. Phụ nữ mang thai và người trên sáu mươi tuổi nên đi khám sớm hơn.

Chuyên khoa phù hợp là Nội tiết. Bác sĩ thường hỏi về diễn biến các triệu chứng theo thời gian, tiền sử gia đình, khám vùng cổ để đánh giá kích thước tuyến giáp, rồi làm xét nghiệm máu đo hormone tuyến giáp — đây là căn cứ xác định chính. Chẩn đoán không dựa vào triệu chứng đơn thuần vì chúng quá mơ hồ, và ngược lại, xét nghiệm bất thường nhẹ không phải lúc nào cũng cần điều trị ngay.