Suy tim

Tổng quan

Suy tim là tình trạng tim không bơm được lượng máu đủ cho nhu cầu của cơ thể, hoặc chỉ bơm đủ với cái giá là áp lực trong buồng tim tăng cao. Đây không phải một bệnh riêng lẻ mà là điểm đến chung của nhiều bệnh tim mạch kéo dài: tăng huyết áp không kiểm soát, bệnh mạch vành, bệnh van tim, rối loạn nhịp kéo dài và bệnh cơ tim.

Bệnh cảnh phản ánh đúng bên tim bị ảnh hưởng. Khi tim trái yếu, máu ứ ngược lên phổi gây khó thở: đầu tiên là khó thở khi gắng sức, sau đó khó thở khi nằm phải kê cao đầu, và nặng hơn là các cơn khó thở kịch phát đánh thức người bệnh giữa đêm, phải ngồi dậy một lúc mới dễ chịu. Khi tim phải yếu, máu ứ ở ngoại vi gây phù hai chân, bụng chướng, gan to và tĩnh mạch cổ nổi.

Điều quan trọng nhất về mặt tự theo dõi: cân nặng mỗi sáng là chỉ số nhạy hơn cảm giác khó thở. Ứ dịch tích tụ trước khi người bệnh cảm thấy khó chịu, nên tăng khoảng hai ki-lô-gam trong hai tới ba ngày là dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ ngay — sớm hơn nhiều so với lúc phải ngồi thở.

Đây là bệnh mạn tính không khỏi hẳn, nhưng khác biệt giữa người kiểm soát tốt và người không kiểm soát là rất lớn: dùng thuốc đều, ăn nhạt và theo dõi cân nặng có thể giảm mạnh số đợt phải nhập viện và giữ được sinh hoạt bình thường trong nhiều năm.

Các biểu hiện thường gặp

• Khó thở khi gắng sức, mức gắng sức chịu được giảm dần theo thời gian
• Khó thở khi nằm, phải kê cao gối mới ngủ được
• Cơn khó thở đánh thức giữa đêm, phải ngồi dậy mới dễ chịu
• Phù hai chân, ấn vào để lại vết lõm, rõ hơn về chiều
• Tăng cân nhanh trong vài ngày mà không ăn nhiều hơn
• Mệt mỏi và yếu sức rõ rệt khi làm việc quen thuộc
• Ho khan kéo dài, tăng khi nằm
• Bụng chướng, ăn nhanh no, tức vùng dưới sườn phải
• Tiểu đêm nhiều lần hơn trước

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khó thở dữ dội không nằm được, phải ngồi thở
• Ho ra bọt hồng hoặc đờm lẫn máu
• Đau ngực kéo dài kèm vã mồ hôi
• Tăng trên hai ki-lô-gam trong hai tới ba ngày
• Phù tăng nhanh lan lên đùi và bụng
• Ngất hoặc gần ngất
• Tim đập rất nhanh hoặc rất chậm kèm choáng váng
• Lú lẫn, lơ mơ, tiểu rất ít

Lời khuyên

• Cân mỗi sáng sau khi đi tiểu, cùng một cân và cùng bộ quần áo, rồi ghi thành bảng — đây là việc quan trọng nhất người bệnh làm được tại nhà
• Liên hệ bác sĩ ngay khi tăng khoảng hai ki-lô-gam trong hai tới ba ngày, đừng chờ tới khi khó thở
• Ăn nhạt theo đúng mức bác sĩ chỉ định và đọc nhãn thực phẩm chế biến sẵn, vì muối ẩn trong đồ đóng gói nhiều hơn muối nêm
• Hạn chế lượng nước uống theo hướng dẫn riêng của mình, không tự uống nhiều nước với ý nghĩ thải độc
• Uống thuốc đều đặn đúng giờ và không tự ngừng khi thấy khoẻ, bởi cảm giác khoẻ chính là kết quả của thuốc đang có tác dụng
• Kê cao đầu giường khoảng mười lăm tới hai mươi độ để dễ ngủ hơn
• Vận động nhẹ đều đặn theo mức bác sĩ cho phép, vì nằm nghỉ hoàn toàn làm cơ yếu đi và tình trạng xấu hơn
• Bỏ thuốc lá và bỏ rượu bia hoàn toàn
• Không tự dùng nhóm thuốc giảm đau kháng viêm không steroid, vì nhóm này gây giữ muối nước và làm suy tim nặng lên
• Tiêm phòng theo khuyến cáo, bởi một đợt nhiễm khuẩn hô hấp có thể đẩy bệnh vào đợt mất bù
• Đi tái khám và làm xét nghiệm đúng lịch kể cả khi hoàn toàn ổn định

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Tim mạch khi khó thở khi gắng sức tăng dần, khi phải kê cao gối mới ngủ được, khi phù hai chân, và khi mệt bất thường với công việc quen thuộc. Cần đi cấp cứu khi khó thở dữ dội không nằm được, ho ra bọt hồng, đau ngực kéo dài hoặc ngất.

Bác sĩ khám tim phổi, đánh giá tĩnh mạch cổ và mức phù, kết hợp điện tâm đồ, chụp X quang ngực và xét nghiệm máu. Siêu âm tim là thăm dò quyết định: nó đo phân suất tống máu, đánh giá cấu trúc buồng tim và van tim, và cho biết nguyên nhân nền — ba thông tin định hình toàn bộ kế hoạch điều trị.

Bác sĩ cũng tìm và xử lý các yếu tố làm bệnh nặng lên: tăng huyết áp, thiếu máu, rối loạn nhịp, bệnh tuyến giáp, và ngưng thở khi ngủ. Sau khi ổn định, việc theo dõi định kỳ và chỉnh liều thuốc theo đáp ứng là phần kéo dài suốt đời — và đó cũng là phần quyết định người bệnh sống ra sao với căn bệnh này.