Tê chân và đau lan xuống chân

Triệu chứng này là gì

Các rễ thần kinh chi phối chân xuất phát từ đoạn cuối tủy sống, chui ra giữa các đốt sống thắt lưng rồi hợp lại thành những dây thần kinh lớn chạy xuống mông và chân. Dây lớn nhất trong số đó đi từ mông, qua mặt sau đùi, xuống cẳng chân và tới bàn chân.

Khi một rễ thần kinh bị chèn ép ở chỗ nó chui ra khỏi cột sống, cảm giác đau không nằm ở lưng mà lan theo đúng đường đi của dây thần kinh đó. Đây là điểm phân biệt quan trọng với đau cơ thông thường: đau kiểu chèn ép thường như điện giật hoặc bỏng rát, chạy thành một dải dài, kèm tê hoặc châm chích ở vùng da tương ứng.

Vị trí tê cho biết rễ nào bị ảnh hưởng. Tê mặt ngoài cẳng chân lan tới mu bàn chân và ngón cái khác với tê mặt sau bắp chân xuống gót và ngón út. Kèm theo đó có thể là yếu một nhóm cơ cụ thể — khó nhấc mũi bàn chân, hoặc khó kiễng gót. Vì vậy khi đi khám nên chỉ rõ đường đau chạy tới đâu và động tác nào yếu, thay vì chỉ nói đau chân.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Tê vùng bẹn, quanh hậu môn hoặc mặt trong hai đùi
• Bí tiểu, tiểu không tự chủ, hoặc đại tiện không kiểm soát được
• Yếu rõ rệt cả hai chân, hoặc yếu tiến triển nhanh trong vài giờ tới vài ngày
• Không nhấc được mũi bàn chân, đi bị vấp liên tục
• Đau dữ dội xuất hiện ngay sau ngã hoặc tai nạn
• Đau chân kèm sốt cao, hoặc kèm sụt cân nhanh
• Đau tăng dần về đêm, nằm nghỉ cũng không đỡ
• Một bên bắp chân sưng nóng đỏ đau, khác hẳn kiểu đau lan

Ba dấu hiệu đầu là nhóm cần đi khám gấp trong ngày, vì chúng gợi ý chèn ép nặng ở vùng đuôi ngựa và khả năng hồi phục phụ thuộc vào thời gian can thiệp.

Những nguyên nhân có thể gặp

• Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng chèn ép rễ thần kinh
• Hẹp ống sống, thường đau tăng khi đi bộ và đỡ khi ngồi hoặc cúi người
• Thoái hóa cột sống với gai xương làm hẹp lỗ ra của rễ thần kinh
• Trượt đốt sống
• Hội chứng cơ hình lê, khi cơ vùng mông co thắt chèn vào dây thần kinh
• Tổn thương thần kinh ngoại biên do đái tháo đường, thường tê đối xứng hai bên và bắt đầu từ bàn chân
• Bệnh mạch máu chi dưới, gây đau bắp chân khi đi và phải dừng nghỉ mới đi tiếp
• Thiếu một số vitamin nhóm B
• Chèn ép do khối u hoặc nhiễm trùng vùng cột sống
• Đau lan từ khớp háng hoặc khớp cùng chậu

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Việc phân biệt dựa vào đường lan của cơn đau, vùng tê và các cơ bị yếu, nên cần khám thần kinh trực tiếp.

Lời khuyên

• Duy trì vận động nhẹ nhàng ngay từ những ngày đầu; nằm bất động dài ngày làm cơ yếu đi và kéo dài thời gian đau
• Đi bộ chậm trong nhà nhiều lần mỗi ngày, dừng lại khi đau tăng rõ
• Nằm ngửa kê gối dưới khoeo chân, hoặc nằm nghiêng kẹp gối giữa hai đầu gối
• Chườm ấm vùng thắt lưng và mông khoảng mười lăm phút mỗi lần
• Tránh cúi gập người, xoay vặn thân mình và mang vác nặng trong giai đoạn đang đau
• Khi nhấc đồ, gập gối và giữ lưng thẳng, giữ vật sát người
• Đứng dậy đi lại vài phút sau mỗi khoảng ba mươi phút ngồi; ngồi lâu làm áp lực lên đĩa đệm tăng cao hơn cả khi đứng
• Ghi lại đường đau lan tới đâu và động tác nào yếu, vì đây là thông tin định hướng chính khi đi khám
• Tập làm khỏe nhóm cơ lưng và cơ bụng theo hướng dẫn của kỹ thuật viên khi đã qua giai đoạn cấp
• Giữ cân nặng hợp lý và không hút thuốc, vì thuốc lá làm đĩa đệm thoái hóa nhanh hơn
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu có đái tháo đường, vì đây là yếu tố làm tổn thương thần kinh tiến triển

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau lan xuống chân kéo dài quá một tới hai tuần, khi tê không giảm, khi đau ảnh hưởng giấc ngủ và việc đi lại, hoặc khi phải dừng nghỉ liên tục mới đi được quãng đường trước đây vẫn đi bình thường. Cần đi khám ngay trong ngày nếu có yếu chân rõ, tê vùng bẹn hoặc rối loạn tiểu tiện.

Chuyên khoa phù hợp là Thần kinh hoặc Cơ Xương Khớp. Bác sĩ thường kiểm tra phản xạ, cảm giác theo từng vùng da và sức của từng nhóm cơ ở hai chân, làm nghiệm pháp nâng chân thẳng, rồi mới cân nhắc hình ảnh học. Chụp cộng hưởng từ được chỉ định khi có dấu hiệu thần kinh rõ hoặc khi điều trị bảo tồn không cải thiện, chứ không phải mọi trường hợp đau lan xuống chân đều cần chụp ngay.