Thai ngoài tử cung

Tổng quan

Bình thường trứng được thụ tinh ở vòi trứng rồi di chuyển về làm tổ trong buồng tử cung. Thai ngoài tử cung là khi khối thai làm tổ ở nơi khác, phổ biến nhất là trong lòng vòi trứng. Vòi trứng là một ống rất mảnh, không có khả năng giãn ra để chứa thai đang lớn, nên tới một thời điểm nó sẽ bị căng và vỡ.

Đây là điểm khiến bệnh này khác hẳn các vấn đề phụ khoa khác: thai ngoài tử cung không bao giờ phát triển thành thai bình thường được, và khi vỡ thì gây chảy máu ồ ạt trong ổ bụng. Đó là lý do mọi trường hợp chậm kinh kèm đau bụng dưới ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản đều cần được loại trừ khả năng này, càng sớm càng tốt.

Các yếu tố nguy cơ gồm tiền sử viêm vùng chậu, từng bị thai ngoài tử cung, từng phẫu thuật vòi trứng hoặc vùng bụng, lạc nội mạc tử cung, hút thuốc lá, và có thai khi đang đặt dụng cụ tử cung. Tuy vậy, một tỉ lệ đáng kể xảy ra ở người không có yếu tố nguy cơ nào — nên không có yếu tố nguy cơ không phải lý do để yên tâm.

Bộ ba triệu chứng kinh điển là chậm kinh, đau bụng dưới một bên, và ra máu âm đạo bất thường. Nhưng nhiều trường hợp không đủ cả ba, và ra máu ít thường bị nhầm là kinh nguyệt tới muộn.

Các biểu hiện thường gặp

• Chậm kinh hoặc thử thai dương tính kèm đau bụng
• Đau bụng dưới một bên, âm ỉ hoặc từng cơn, tăng dần
• Ra máu âm đạo ít, màu nâu sẫm, kéo dài lai rai
• Đau tăng khi đi lại, khi đi ngoài hoặc khi quan hệ
• Cảm giác mót rặn hoặc tức nặng vùng hậu môn
• Chóng mặt nhẹ, mệt hơn bình thường
• Triệu chứng nghén nhẹ hơn hoặc mất đi đột ngột

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau bụng dưới dữ dội đột ngột, đau lan khắp bụng
• Đau lan lên vai, đặc biệt là vai phải
• Choáng váng, ngất, vã mồ hôi lạnh, da tái
• Tim đập rất nhanh kèm thở nhanh
• Bụng chướng căng và ấn đau khắp bụng
• Ra máu âm đạo lượng nhiều kèm đau bụng
• Mót rặn liên tục kèm đau bụng dữ dội

Lời khuyên

• Thử thai ngay khi chậm kinh kèm đau bụng, và đi khám ngay khi que thử dương tính mà có đau, đừng chờ tới lịch khám thai đầu tiên
• Đi siêu âm sớm để xác nhận thai nằm trong buồng tử cung, đây là bước quan trọng nhất và cần làm sớm ở người có yếu tố nguy cơ
• Nhớ rằng đau lan lên vai là dấu hiệu rất gợi ý chảy máu trong ổ bụng, cần đi cấp cứu ngay không trì hoãn
• Không tự dùng thuốc giảm đau khi đang đau bụng và nghi có thai, vì làm vậy che mờ đúng dấu hiệu cần theo dõi
• Không đi lại xa hoặc ở một mình khi đang chờ kết quả theo dõi, hãy có người ở cạnh
• Đi khám và xử lý dứt điểm mọi đợt viêm vùng chậu, bởi đây là nguyên nhân phòng tránh được quan trọng nhất
• Dùng bao cao su để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường sinh dục dẫn tới tổn thương vòi trứng
• Bỏ thuốc lá, vì hút thuốc làm giảm hoạt động lông chuyển ở vòi trứng và tăng rõ nguy cơ mắc
• Nói rõ tiền sử thai ngoài tử cung hoặc phẫu thuật vùng bụng với bác sĩ ngay ở lần khám thai đầu tiên
• Người từng bị một lần cần đi khám rất sớm ở những lần mang thai sau, vì nguy cơ tái phát tăng cao rõ rệt
• Sau khi đã xử trí, đi tái khám đủ lịch theo dõi mà bác sĩ đặt ra, vì việc theo dõi này chưa kết thúc ngay sau khi ra viện

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Đây là tình huống đi cấp cứu chứ không phải khám theo hẹn. Cần tới bệnh viện ngay khi có chậm kinh hoặc thử thai dương tính kèm đau bụng dưới, khi ra máu âm đạo bất thường trong thai kỳ sớm, và lập tức khi đau bụng dữ dội, đau lan lên vai hoặc choáng váng.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ làm xét nghiệm nội tiết thai kỳ trong máu kết hợp siêu âm đầu dò để xác định vị trí khối thai. Đôi khi cần xét nghiệm lặp lại sau vài ngày để theo dõi diễn biến, vì thai quá sớm chưa nhìn thấy được trên siêu âm. Trong thời gian theo dõi này, người bệnh cần ở gần cơ sở y tế và biết rõ các dấu hiệu phải quay lại ngay. Hướng xử trí phụ thuộc vào vị trí, kích thước khối thai và tình trạng huyết động, và luôn là quyết định của bác sĩ sau khi đánh giá trực tiếp.