Thay đổi ở vú

Triệu chứng này là gì

Mô vú gồm các tiểu thùy tiết sữa, hệ ống dẫn đổ về đầu vú, xen giữa là mô mỡ và mô liên kết. Toàn bộ cấu trúc này chịu tác động trực tiếp của hormone sinh dục, nên nó thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt, theo thai kỳ, khi cho con bú và trong giai đoạn mãn kinh.

Chính vì vậy nhiều thay đổi ở vú là sinh lý bình thường. Căng tức hai bên trước kỳ kinh rồi giảm sau khi hành kinh là hiện tượng rất thường gặp. Mô vú có thể sờ thấy lổn nhổn không đều, đặc biệt ở phần trên ngoài — đó là cấu trúc bình thường chứ không phải khối u.

Điều cần phân biệt là những thay đổi mới xuất hiện, chỉ ở một bên, và không dao động theo chu kỳ. Một khối chắc, bờ không rõ, không di động, dính vào mô xung quanh; da vùng vú lõm xuống hoặc sần như vỏ cam; đầu vú tụt vào bất thường; tiết dịch một bên có máu — đây là nhóm cần được khám sớm. Cần nói rõ: phần lớn khối ở vú vẫn là lành tính, nhưng không có cách nào phân biệt được bằng cảm nhận tại nhà, và đó là lý do không nên tự theo dõi kéo dài.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vú sưng nóng đỏ lan rộng kèm sốt cao và rét run
• Khối ở vú to nhanh trong vài tuần
• Da vùng vú lõm xuống, sần như vỏ cam, hoặc loét không lành
• Đầu vú mới tụt vào trong hoặc đổi hình dạng
• Tiết dịch một bên đầu vú có lẫn máu, tự chảy mà không cần bóp
• Khối chắc, cố định, không đau kèm nổi hạch ở nách
• Áp xe vú với khối sưng đau căng và có mủ
• Bất kỳ khối nào ở vú nam giới

Những nguyên nhân có thể gặp

• Thay đổi sợi bọc theo chu kỳ nội tiết, gây căng tức và cảm giác lổn nhổn hai bên
• Nang vú, thường tròn, di động và có thể thay đổi kích thước theo chu kỳ
• U xơ tuyến vú, hay gặp ở phụ nữ trẻ, thường chắc, tròn và di động dễ
• Viêm tuyến vú, phổ biến trong giai đoạn cho con bú
• Áp xe vú
• Giãn ống dẫn sữa, có thể gây tiết dịch đầu vú
• Chấn thương vùng ngực gây hoại tử mỡ tạo khối
• Thay đổi do dùng biện pháp tránh thai nội tiết hoặc liệu pháp nội tiết
• Vú to ở nam giới do mất cân bằng nội tiết
• Ung thư vú

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Không thể phân biệt chúng bằng cách sờ nắn tại nhà, và đó chính là lý do mọi khối mới đều cần được khám.

Lời khuyên

• Tự khám vú mỗi tháng một lần, tốt nhất là vài ngày sau khi sạch kinh khi mô vú mềm nhất; với người đã mãn kinh thì chọn một ngày cố định trong tháng
• Khám theo trình tự: quan sát trước gương hai tay buông xuôi rồi giơ lên, sau đó nằm ngửa sờ theo đường xoắn ốc từ ngoài vào trong, kiểm tra cả vùng nách và bóp nhẹ đầu vú
• Mục đích của việc tự khám là quen với vú bình thường của mình để nhận ra thay đổi, chứ không phải để tự chẩn đoán
• Ghi lại ngày phát hiện, vị trí và kích thước ước lượng của bất kỳ thay đổi nào
• Mặc áo ngực vừa vặn, đúng cỡ; áo quá chật gây khó chịu nhưng không gây ung thư
• Chườm ấm và massage nhẹ theo hướng từ ngoài vào đầu vú khi tắc tia sữa lúc cho con bú
• Cho con bú đúng khớp ngậm và bú đều hai bên để giảm nguy cơ viêm tuyến vú
• Duy trì cân nặng hợp lý và vận động đều đặn
• Hạn chế rượu bia và không hút thuốc
• Đi tầm soát định kỳ theo khuyến cáo phù hợp với tuổi, vì tầm soát phát hiện được tổn thương trước khi sờ thấy — tự khám không thay thế được việc này
• Cho bác sĩ biết nếu trong gia đình có người mắc ung thư vú hoặc ung thư buồng trứng, vì điều đó thay đổi lịch tầm soát

Không có cách nào tự phân biệt tại nhà giữa khối lành tính và khối cần đánh giá chuyên sâu, nên những điều trên chỉ nhằm phát hiện thay đổi sớm chứ không thay thế việc thăm khám. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám với bất kỳ khối nào mới sờ thấy, kể cả khi không đau — không đau không có nghĩa là lành tính. Cũng cần đi khám khi có thay đổi ở da vùng vú hoặc ở đầu vú, khi tiết dịch một bên đặc biệt là dịch có máu, khi đau chỉ ở một bên và không liên quan chu kỳ, hoặc khi sờ thấy hạch ở nách. Đừng chờ qua vài chu kỳ để xem có tự hết không.

Chuyên khoa phù hợp là Sản phụ khoa hoặc Ngoại vú. Bác sĩ thường hỏi về thời điểm phát hiện, mối liên hệ với chu kỳ, tiền sử sinh sản và tiền sử gia đình, khám cả hai vú cùng vùng nách, rồi chỉ định siêu âm hoặc chụp nhũ ảnh tùy theo tuổi. Khi cần, mẫu mô sẽ được lấy để có chẩn đoán xác định — đây là bước bình thường của quy trình chứ không đồng nghĩa với kết luận xấu.