Thoái hóa đốt sống cổ

Tổng quan

Đoạn cột sống cổ gồm bảy đốt sống nhỏ, phải đỡ trọng lượng đầu và cho phép đầu xoay, cúi, ngửa hàng nghìn lần mỗi ngày. Giữa các đốt sống là đĩa đệm đóng vai trò đệm giảm xóc. Theo thời gian, đĩa đệm mất nước và xẹp dần, các mặt khớp cọ sát nhiều hơn, và cơ thể phản ứng bằng cách tạo thêm gai xương ở rìa đốt sống.

Đây là quá trình hao mòn tự nhiên, xuất hiện ở hầu hết mọi người khi có tuổi. Điều đáng nói là mức độ thoái hóa nhìn thấy trên phim chụp và mức độ đau mà người ta cảm nhận không phải lúc nào cũng đi cùng nhau: nhiều người thoái hóa rõ trên phim nhưng gần như không đau, và ngược lại.

Triệu chứng trở nên đáng chú ý khi gai xương hoặc đĩa đệm lồi ra chèn vào rễ thần kinh đi từ cột sống cổ xuống vai và tay. Lúc đó cơn đau không còn khu trú ở cổ mà lan theo đường đi của dây thần kinh, kèm tê hoặc yếu ở tay.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau mỏi vùng gáy và hai bên cổ, tăng lên sau khi ngồi lâu hoặc cúi nhiều
• Cứng cổ vào buổi sáng, phải xoay nhẹ một lúc mới thấy dễ chịu
• Khó quay đầu hết tầm sang một bên, hoặc khó ngửa cổ ra sau
• Nghe tiếng lục cục trong cổ khi xoay đầu
• Đau lan từ gáy xuống vai, bả vai, có khi xuống cánh tay
• Tê hoặc cảm giác kiến bò ở cánh tay, bàn tay và các ngón
• Mỏi nặng vùng giữa hai bả vai, nhất là cuối ngày làm việc

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Yếu rõ rệt ở tay, cầm nắm hay rơi đồ vật, hoặc yếu cả hai chân
• Đi lại loạng choạng, mất thăng bằng mới xuất hiện
• Tiểu khó, bí tiểu hoặc mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện
• Đau cổ dữ dội ngay sau ngã hoặc va chạm mạnh
• Đau cổ kèm sốt cao và cứng gáy
• Tê lan nhanh ra cả hai tay trong vài giờ tới vài ngày

Lời khuyên

• Đặt màn hình máy tính ngang tầm mắt để không phải cúi cổ suốt buổi làm việc, và giữ tư thế đầu cổ trung tính cả khi đọc sách hay dùng điện thoại
• Đứng dậy và xoay cổ nhẹ nhàng sau mỗi khoảng ba mươi phút ngồi
• Chườm ấm vùng gáy khoảng mười lăm phút mỗi lần, vài lần trong ngày
• Nằm gối có độ cao vừa phải, đủ giữ cổ thẳng hàng với cột sống lưng
• Không kẹp điện thoại giữa vai và tai khi nghe
• Không tự bẻ hoặc vặn mạnh cổ để nghe tiếng kêu
• Tập đều đặn các bài kéo giãn và làm khỏe nhóm cơ vùng cổ, vai, lưng trên; dừng lại ngay nếu động tác nào làm đau tăng
• Tránh mang vác nặng lệch một bên vai trong thời gian dài
• Giữ cân nặng hợp lý và không hút thuốc, vì thuốc lá làm đĩa đệm thoái hóa nhanh hơn
• Xử lý sớm những đợt đau cổ nhẹ thay vì chịu đựng cho tới khi đau lan xuống tay

Thoái hóa đốt sống cổ là quá trình đi cùng tuổi tác nên không phòng tránh tuyệt đối được; những điều trên nhằm làm chậm tiến triển và giảm số đợt đau, không nhằm ngăn hẳn quá trình đó. Chúng cũng không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi đau cổ kéo dài quá vài tuần mà không đỡ dù đã điều chỉnh tư thế, khi đau lan xuống vai và tay, khi có tê ở bàn tay hoặc ngón tay, hoặc khi đau đủ nhiều để ảnh hưởng giấc ngủ. Người có tiền sử loãng xương, ung thư, hoặc mới trải qua chấn thương vùng cổ nên đi khám sớm hơn mốc đó.

Chuyên khoa phù hợp là Cơ Xương Khớp hoặc Thần kinh, tùy vào việc triệu chứng có lan xuống tay hay không. Bác sĩ thường kiểm tra tầm vận động của cổ, đánh giá phản xạ, cảm giác và sức cơ ở hai tay để xác định có chèn ép rễ thần kinh hay không, rồi mới cân nhắc có cần hình ảnh học hay không.