Thoái hóa khớp háng

Tổng quan

Khớp háng là khớp lớn nhất cơ thể, nối chỏm xương đùi với ổ cối ở xương chậu, và chịu tải trọng của toàn bộ nửa trên cơ thể mỗi bước đi. Lớp sụn phủ hai mặt khớp giúp chúng trượt lên nhau êm ái. Khi lớp sụn này mòn dần, khe khớp hẹp lại, xương phản ứng bằng cách mọc thêm gai và khớp trở nên đau, cứng.

Vị trí đau hay bị hiểu nhầm. Đau do khớp háng thường ở vùng bẹn và lan xuống mặt trước đùi, có khi xuống tận đầu gối, chứ không phải ở mông hay eo lưng. Rất nhiều người tới khám vì đau gối trong khi nguyên nhân thật nằm ở khớp háng. Ngược lại, đau ở mông và lan xuống mặt sau chân thường thuộc về cột sống chứ không phải khớp háng.

Các yếu tố góp phần gồm tuổi cao, thừa cân, tiền sử chấn thương hay gãy vùng khớp háng, dị dạng khớp háng bẩm sinh, và hoại tử chỏm xương đùi ở người dùng corticoid kéo dài hoặc uống rượu nhiều. Bệnh tiến triển chậm qua nhiều năm, và điều người bệnh nhận ra sớm nhất thường là khó khăn khi đi tất hoặc cắt móng chân.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau vùng bẹn lan xuống mặt trước đùi, đôi khi tới đầu gối
• Cứng khớp buổi sáng kéo dài khoảng mười lăm phút rồi giãn ra
• Đau tăng khi đi bộ, lên xuống cầu thang và khi đứng dậy sau lúc ngồi lâu
• Khó xoay chân ra ngoài và vào trong, khó dạng chân
• Khó đi tất, khó cắt móng chân, khó ngồi xổm
• Đi khập khiễng, thân nghiêng sang bên đau mỗi bước
• Nghe tiếng lạo xạo trong khớp khi cử động
• Đau về đêm khi bệnh đã tiến triển

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau háng dữ dội đột ngột sau khi ngã, không đứng lên được
• Chân bên đau ngắn lại rõ và bàn chân xoay ra ngoài
• Khớp háng sưng nóng đỏ kèm sốt cao và rét run
• Đau háng dữ dội tăng nhanh ở người đang dùng corticoid kéo dài
• Tê hoặc yếu chân tăng dần kèm rối loạn tiểu tiện

Lời khuyên

• Giảm cân nếu thừa cân, vì mỗi cân giảm đi làm giảm tải trên khớp háng gấp nhiều lần trong lúc đi lại
• Bơi và đạp xe là hai môn tốt nhất, giữ được thể lực và tầm vận động mà không dồn tải lên mặt khớp
• Tập tăng sức mạnh cơ mông và cơ đùi theo hướng dẫn, vì nhóm cơ khoẻ chia bớt lực tác động lên khớp
• Dùng gậy chống ở tay đối diện bên đau khi đi xa, cách này giảm tải rõ rệt và không có gì đáng ngại
• Hạn chế lên xuống cầu thang nhiều lần và tránh mang vác nặng khi di chuyển
• Kê ghế ngồi cao vừa phải và tránh ngồi xổm, ngồi bệt hay ngồi ghế quá thấp
• Dùng dụng cụ hỗ trợ đi tất và cắt móng chân cán dài thay vì cố gập người xoay chân
• Chườm ấm khớp háng mười lăm phút trước khi tập để khớp mềm ra
• Giữ vận động đều đặn hằng ngày, bởi nghỉ hoàn toàn làm cứng khớp và teo cơ nhanh hơn hẳn
• Hạn chế rượu bia và trao đổi với bác sĩ nếu đang dùng corticoid kéo dài, vì cả hai liên quan tới hoại tử chỏm xương đùi
• Thoái hoá là quá trình không đảo ngược được, nhưng giảm cân và tập đúng làm chậm rõ tiến triển và trì hoãn nhu cầu can thiệp

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Cơ xương khớp khi đau vùng bẹn kéo dài trên vài tuần, khi đi khập khiễng, khi khó đi tất hay ngồi xổm, và khi đau làm mất ngủ. Cần đi khám ngay sau bất kỳ cú ngã nào mà sau đó không đứng lên được.

Bác sĩ khám tầm vận động khớp háng ở nhiều hướng, đây là bước cho nhiều thông tin nhất và cũng giúp phân biệt với đau từ cột sống thắt lưng. Chụp X quang khung chậu đánh giá khe khớp và gai xương; cộng hưởng từ được chỉ định khi nghi hoại tử chỏm xương đùi hoặc khi phim thường chưa tương xứng với mức đau. Hướng xử trí trải từ giảm cân, vật lý trị liệu tới thay khớp, và thời điểm can thiệp phụ thuộc mức ảnh hưởng tới sinh hoạt chứ không chỉ vào hình ảnh trên phim.