Thoát vị bẹn

Tổng quan

Thành bụng vùng bẹn có một vị trí vốn yếu hơn các nơi khác, nơi mạch máu và ống dẫn tinh đi qua. Khi áp lực trong ổ bụng tăng lặp đi lặp lại, một phần ruột hoặc mỡ trong ổ bụng có thể chui qua điểm yếu này và tạo thành khối phồng dưới da vùng bẹn. Đó là thoát vị bẹn.

Khối phồng thường xuất hiện rõ khi đứng lâu, đi lại nhiều, ho, rặn hoặc mang vác nặng, và xẹp đi hoặc biến mất khi nằm nghỉ. Nam giới gặp nhiều hơn nữ giới rõ rệt. Các yếu tố làm tăng áp lực ổ bụng kéo dài đều góp phần: ho mạn tính, táo bón phải rặn nhiều, tiểu khó do phì đại tuyến tiền liệt, mang vác nặng thường xuyên và thừa cân.

Điều cần hiểu đúng là thoát vị không tự khỏi và cũng không nhỏ lại theo thời gian. Nó có xu hướng to dần. Nguy cơ đáng lo nhất là nghẹt: đoạn ruột chui ra bị kẹt lại, không đẩy về được, mạch máu nuôi bị thắt và đoạn ruột đó hoại tử trong vài giờ. Đây là tình huống cấp cứu ngoại khoa, và cũng là lý do khiến việc đi khám sớm quan trọng dù khối phồng đang chưa gây khó chịu gì.

Các biểu hiện thường gặp

• Khối phồng ở vùng bẹn, có thể lan xuống bìu ở nam giới
• Khối to lên khi đứng, đi lại, ho, rặn và xẹp khi nằm nghỉ
• Cảm giác nặng tức, kéo giật vùng bẹn về cuối ngày
• Khó chịu tăng lên khi mang vác nặng hoặc ngồi lâu
• Đẩy nhẹ khối phồng thì nó trở lại vào trong ổ bụng
• Giai đoạn đầu có thể chỉ thấy cộm nhẹ mà chưa sờ thấy khối rõ

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khối phồng đột nhiên cứng, đau dữ dội và không đẩy vào được nữa
• Da trên khối đỏ hoặc tím sẫm
• Đau bụng lan toả kèm nôn và bí trung tiện
• Bụng chướng căng, không đi ngoài được
• Sốt kèm đau vùng bẹn tăng nhanh
• Ở trẻ nhỏ: quấy khóc dữ dội, bỏ bú kèm khối phồng vùng bẹn cứng lại

Lời khuyên

• Đi khám ngay khi phát hiện khối phồng vùng bẹn, kể cả khi nó không đau và tự xẹp khi nằm
• Nhớ kỹ dấu hiệu nghẹt và đi cấp cứu ngay nếu khối cứng lại không đẩy vào được, vì tính bằng giờ chứ không phải bằng ngày
• Không tự nắn bóp mạnh để cố đẩy khối vào khi nó đã đau và cứng
• Xử lý táo bón triệt để bằng đủ nước và đủ chất xơ, vì rặn mạnh mỗi ngày làm thoát vị to nhanh hơn
• Bỏ thuốc lá và điều trị dứt điểm các đợt ho kéo dài, bởi mỗi cơn ho là một lần tăng áp lực ổ bụng
• Tránh mang vác nặng, và nếu buộc phải nâng thì gập gối chứ không cúi gập lưng, đồng thời thở ra trong lúc nâng
• Giữ cân nặng hợp lý để giảm áp lực thường trực lên thành bụng
• Đi khám tiết niệu nếu có tiểu khó, tiểu phải rặn, vì đây là nguồn tăng áp lực ổ bụng bị bỏ sót thường xuyên
• Tập các bài tăng sức mạnh cơ bụng ở mức vừa phải theo hướng dẫn, tránh các động tác gắng sức nín thở
• Không đặt hy vọng vào đai treo hay các sản phẩm quảng cáo làm co thoát vị, vì chỗ hở ở thành bụng không tự đóng lại được
• Người đã được xử trí rồi vẫn giữ các thói quen trên, bởi những yếu tố gây ra lần đầu cũng chính là thứ gây tái phát

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Ngoại tiêu hóa hoặc Ngoại tổng quát ngay khi phát hiện khối phồng vùng bẹn, và đi cấp cứu không trì hoãn khi khối cứng lại, đau dữ dội hoặc kèm nôn và bí trung tiện. Với trẻ nhỏ, mọi khối phồng vùng bẹn đều cần được bác sĩ khám sớm.

Bác sĩ chẩn đoán chủ yếu bằng khám trực tiếp ở tư thế đứng và tư thế nằm, có thể yêu cầu ho hoặc rặn để khối hiện rõ. Siêu âm được dùng khi khám chưa rõ hoặc cần phân biệt với các khối khác vùng bẹn bìu. Hướng xử trí và thời điểm can thiệp phụ thuộc vào kích thước, triệu chứng, tuổi và bệnh kèm theo — đây là quyết định của bác sĩ ngoại khoa sau khi khám trực tiếp.