Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

Tổng quan

Cột sống cổ nhỏ và linh hoạt hơn cột sống thắt lưng nhưng phải đỡ trọng lượng đầu suốt cả ngày. Khi vòng xơ của một đĩa đệm cổ rách, phần nhân nhầy đẩy ra và chèn vào rễ thần kinh đi ra nuôi vai và cánh tay. Kết quả là đau cổ kèm một dải tê bì chạy xuống tay theo đường khá cố định tuỳ rễ bị chèn.

Lối sống hiện nay đẩy nhanh quá trình này rõ rệt. Cúi nhìn điện thoại nhiều giờ mỗi ngày làm tải trọng lên cột sống cổ tăng lên nhiều lần so với tư thế đầu thẳng. Ngồi máy tính với màn hình thấp, kê gối quá cao khi ngủ và mang túi nặng một bên vai đều góp phần. Bên cạnh đó là thoái hoá tự nhiên khiến đĩa đệm mất nước và mỏng dần theo tuổi.

Điểm cần nhận ra là tê tay theo dải cố định chứ không phải tê lan man cả bàn tay. Người bệnh thường mô tả rất đúng vị trí: tê ngón cái và ngón trỏ, hoặc tê ngón đeo nhẫn và ngón út, hoặc tê dọc mặt ngoài cánh tay. Chi tiết này giúp bác sĩ định vị được tầng đĩa đệm đang có vấn đề ngay từ lúc khám.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau cổ gáy lan xuống bả vai và dọc cánh tay một bên
• Tê bì hoặc châm chích ở các ngón tay theo một dải cố định
• Đau tăng khi ngửa cổ, nghiêng đầu về bên đau hoặc ho
• Cứng cổ buổi sáng, xoay đầu bị giới hạn
• Yếu lực khi cầm nắm, hay đánh rơi đồ vật
• Mỏi và nặng vùng giữa hai bả vai
• Đau giảm khi đưa tay lên đặt sau gáy

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Yếu hai tay hoặc hai chân tăng dần, đi lại loạng choạng
• Bí tiểu, tiểu không tự chủ hoặc đại tiện không tự chủ
• Cảm giác điện giật chạy dọc sống lưng khi cúi cổ
• Đau cổ dữ dội ngay sau chấn thương hoặc tai nạn
• Đau cổ kèm sốt cao và cứng gáy
• Đau cổ kèm sụt cân nhanh hoặc tiền sử ung thư

Lời khuyên

• Nâng màn hình máy tính lên ngang tầm mắt và đưa điện thoại lên cao khi dùng, thay vì cúi đầu nhìn xuống hàng giờ
• Đứng dậy vươn vai và xoay nhẹ cổ mỗi ba mươi phút làm việc, đặt hẹn giờ nếu hay quên
• Dùng gối cao vừa phải giữ cổ thẳng hàng với thân, tránh gối quá cao hoặc nằm sấp vẹo cổ cả đêm
• Đeo ba lô hai quai thay vì túi xách nặng một bên vai
• Tập các bài kéo giãn cơ cổ và tăng sức mạnh cơ giữ đầu theo hướng dẫn, tập nhẹ và đều hơn là tập nặng thỉnh thoảng
• Chườm ấm vùng cổ gáy mười lăm phút khi cơ căng cứng, chườm mát khi vùng đó nóng và sưng
• Không tự bẻ cổ kêu răng rắc và không để người không có chuyên môn nắn cổ, vì thao tác sai ở vùng này có hậu quả nặng
• Tránh các động tác ngửa cổ tối đa kéo dài như gội đầu ngửa ở tiệm hoặc sơn trần nhà nhiều giờ
• Bỏ thuốc lá vì nó làm đĩa đệm thoái hoá sớm, và giữ cân nặng hợp lý
• Ghi lại chính xác những ngón tay nào bị tê và mang thông tin đó tới buổi khám
• Đi khám khi yếu tay tăng dần chứ đừng chờ hết đau, bởi mức độ yếu cơ mới là thứ quyết định hướng xử trí

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Thần kinh khi đau cổ lan xuống tay kéo dài trên hai tuần, khi tê bì ngón tay không hết, và khi thấy yếu lực cầm nắm. Cần đi khám ngay nếu có loạng choạng khi đi, yếu cả hai tay hai chân hoặc rối loạn tiểu tiện.

Bác sĩ khám vận động và cảm giác của từng rễ thần kinh, kết hợp các nghiệm pháp ép và giãn cột sống cổ. Chụp cộng hưởng từ được chỉ định khi có dấu hiệu thần kinh rõ hoặc khi điều trị bảo tồn không cải thiện. Đo dẫn truyền thần kinh có thể được thêm vào để phân biệt với hội chứng ống cổ tay, vì hai bệnh này gây tê tay theo kiểu khác nhau nhưng dễ bị lẫn khi chỉ nghe mô tả.