Thống kinh

Tổng quan

Thống kinh là tên gọi y khoa của đau bụng kinh ở mức đủ ảnh hưởng tới sinh hoạt. Cơn đau đến từ việc tử cung co bóp mạnh để đẩy lớp nội mạc bong ra. Các chất trung gian gây viêm được sinh ra trong quá trình này vừa làm cơ tử cung co mạnh vừa làm mạch máu co lại, khiến vùng cơ thiếu oxy tạm thời và gây đau.

Chia làm hai nhóm với ý nghĩa thực hành rất khác nhau. Thống kinh nguyên phát không có bệnh lý nền, thường bắt đầu trong vòng vài năm sau lần hành kinh đầu tiên, đau tập trung ở một tới hai ngày đầu kỳ kinh và có xu hướng giảm dần theo tuổi hoặc sau khi sinh con. Thống kinh thứ phát do một bệnh lý nền như lạc nội mạc tử cung, u xơ hoặc viêm vùng chậu, và có bộ dấu hiệu cảnh báo riêng.

Bộ dấu hiệu gợi ý nhóm thứ phát rất đáng nhớ: đau xuất hiện lần đầu ở tuổi ngoài hai mươi lăm, đau nặng dần qua các chu kỳ thay vì ổn định, đau kéo dài quá ba ngày hoặc bắt đầu từ nhiều ngày trước kỳ kinh, đau khi quan hệ, và kinh ra nhiều bất thường. Khi có các dấu hiệu này, việc cần làm là đi tìm nguyên nhân chứ không phải chịu đựng thêm.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau quặn hoặc đau âm ỉ vùng bụng dưới trong những ngày hành kinh
• Đau lan xuống thắt lưng và mặt trong hai đùi
• Đau mạnh nhất trong một tới hai ngày đầu rồi giảm dần
• Buồn nôn, nôn, tiêu chảy đi kèm cơn đau
• Đau đầu, mệt mỏi và chóng mặt trong kỳ kinh
• Căng tức ngực và thay đổi tâm trạng trước kỳ kinh
• Vã mồ hôi và cảm giác lạnh trong cơn đau

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau bụng dưới dữ dội đột ngột khác hẳn các kỳ kinh trước
• Sốt cao kèm đau bụng dưới và khí hư có mùi
• Ra máu lượng rất nhiều, ướt đẫm băng nhiều lần trong một giờ
• Ngất hoặc gần ngất trong cơn đau
• Chậm kinh rồi đau bụng dữ dội một bên
• Nôn liên tục không uống được nước

Lời khuyên

• Chườm ấm vùng bụng dưới hoặc thắt lưng khoảng hai mươi phút mỗi lần, cách này có hiệu quả rõ và làm được ngay khi đang đau
• Tắm nước ấm và nằm co gối hoặc nằm sấp kê gối dưới bụng để giảm căng cơ vùng chậu
• Đi bộ nhẹ hoặc tập các bài giãn cơ vùng chậu trong ngày đau, vì nằm im cả ngày thường làm đau kéo dài hơn
• Vận động đều đặn suốt tháng chứ không chỉ trong kỳ kinh, vì đây là yếu tố làm giảm mức đau ở các chu kỳ sau
• Uống đủ nước ấm và hạn chế cà phê đặc, rượu bia trong những ngày hành kinh
• Ăn nhiều rau xanh, cá và các loại hạt, giảm đồ mặn và đồ chế biến sẵn để giảm giữ nước và đầy bụng
• Ngủ đủ giấc trong tuần trước kỳ kinh, bởi thiếu ngủ làm ngưỡng chịu đau giảm rõ rệt
• Tập thở chậm và sâu hoặc các bài thư giãn khi cơn đau lên đỉnh, thay vì gồng người chịu đựng
• Ghi nhật ký chu kỳ trong ba tháng gồm ngày đau, mức độ và ảnh hưởng tới sinh hoạt, đây là thứ giá trị nhất mang tới buổi khám
• Không tự tăng liều thuốc giảm đau mua ngoài hiệu hoặc dùng liên tục nhiều tháng mà chưa đi khám
• Đi khám nếu đau nặng dần qua các chu kỳ, vì đó là dấu hiệu của nhóm thứ phát và cần tìm nguyên nhân bên dưới

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Sản phụ khoa khi đau bụng kinh khiến phải nghỉ học hoặc nghỉ làm, khi đau nặng dần qua các năm, khi đau bắt đầu sau tuổi hai mươi lăm, khi đau kéo dài quá ba ngày, và khi kèm đau lúc quan hệ hoặc kinh ra nhiều bất thường.

Bác sĩ hỏi kỹ về thời điểm khởi phát, diễn tiến qua các năm và các triệu chứng đi kèm — chính bộ thông tin này phân biệt nhóm nguyên phát với nhóm thứ phát. Khám phụ khoa và siêu âm được làm để tìm u xơ, nang lạc nội mạc và các bất thường cấu trúc. Cần nhớ rằng siêu âm bình thường không loại trừ được lạc nội mạc tử cung, nên nếu bộ dấu hiệu cảnh báo vẫn còn thì việc theo dõi tiếp là cần thiết chứ không dừng lại ở một lần siêu âm sạch.