Tiền đái tháo đường

Tổng quan

Tiền đái tháo đường là giai đoạn đường huyết đã vượt mức bình thường nhưng chưa đủ cao để gọi là đái tháo đường. Ở giai đoạn này, cơ thể đã bắt đầu đáp ứng kém với insulin và tuyến tuỵ phải làm việc nhiều hơn để bù lại.

Điều đáng nói nhất về giai đoạn này không phải mức độ nguy hiểm của nó, mà là cơ hội mà nó mang lại. Đây là giai đoạn duy nhất trong phổ bệnh còn đảo ngược được: thay đổi lối sống ở mức vừa phải làm giảm mạnh nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường type 2, và ở nhiều người thì đưa đường huyết về hẳn mức bình thường.

Vấn đề là giai đoạn này hoàn toàn im lặng. Không khát nhiều, không tiểu nhiều, không sụt cân — vì các triệu chứng đó chỉ xuất hiện khi đường huyết đã rất cao. Vì vậy tiền đái tháo đường gần như chỉ được phát hiện qua xét nghiệm sàng lọc, và rất nhiều người mang nó nhiều năm mà không biết.

Nhóm cần đi tầm soát dù không có triệu chứng gì: người thừa cân hoặc có vòng bụng lớn, người trên bốn mươi tuổi, người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc đái tháo đường, người tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu, người ít vận động, phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc có hội chứng buồng trứng đa nang.

Một điểm cần biết: dù chưa gọi là đái tháo đường, giai đoạn này đã làm tăng nguy cơ tim mạch. Nên nó đáng được xử lý nghiêm túc chứ không phải chuyện để yên tâm rằng "chưa bị gì".

Các biểu hiện thường gặp

• Hoàn toàn không có triệu chứng ở đại đa số trường hợp
• Chỉ phát hiện qua xét nghiệm đường huyết hoặc HbA1c
• Mệt mỏi nhẹ, uể oải sau bữa ăn nhiều tinh bột
• Tăng cân dần, đặc biệt là mỡ vùng bụng
• Da sẫm màu và dày lên ở vùng gáy, nách và nếp bẹn
• Đói nhanh giữa các bữa
• Thường đi kèm huyết áp cao và mỡ máu bất thường

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khát nhiều, uống nhiều và tiểu nhiều xuất hiện rõ
• Sụt cân nhanh không chủ ý
• Nhìn mờ tăng nhanh
• Mệt lả, buồn nôn và nôn
• Thở nhanh sâu kèm hơi thở có mùi trái cây chín
• Vết thương ở bàn chân không lành
• Lú lẫn hoặc lơ mơ

Lời khuyên

• Đặt mục tiêu giảm khoảng năm tới bảy phần trăm cân nặng nếu đang thừa cân — mức giảm khiêm tốn này đã làm giảm mạnh nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường
• Vận động ít nhất một trăm năm mươi phút mỗi tuần, chia đều các ngày, kết hợp đi bộ nhanh với bài tập tăng cơ hai buổi
• Đi bộ mười tới mười lăm phút sau mỗi bữa ăn chính, cách này làm giảm rõ mức đường huyết sau ăn
• Cắt hoàn toàn đồ uống có đường: nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng hộp — đây là thay đổi đơn lẻ có tác động nhanh nhất
• Đổi cơm trắng, bánh mì trắng và mì gói sang gạo lứt, yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt ở một phần khẩu phần
• Ăn rau trước, đạm sau rồi mới tới tinh bột trong mỗi bữa, vì thứ tự này làm đường huyết tăng chậm hơn
• Giảm bớt lượng cơm mỗi bữa và tăng rau xanh cùng đạm nạc để vẫn thấy no
• Ngủ đủ bảy tới tám tiếng và giữ giờ ngủ đều, bởi thiếu ngủ kéo dài làm cơ thể đáp ứng kém hơn với insulin
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia
• Đo và ghi lại vòng bụng mỗi tháng, vì mỡ vùng bụng phản ánh tình trạng chuyển hoá sát hơn cân nặng đơn thuần
• Đi xét nghiệm lại theo lịch bác sĩ hẹn ngay cả khi cảm thấy hoàn toàn khoẻ mạnh, vì đây là bệnh không tạo ra triệu chứng nào để tự nhận biết

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi tầm soát đường huyết ngay cả khi không có triệu chứng gì nếu thuộc nhóm nguy cơ kể trên. Cần đi khám ngay khi xuất hiện khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân nhanh hoặc nhìn mờ — vì khi đó bệnh đã tiến sang giai đoạn sau.

Chẩn đoán dựa trên xét nghiệm: đường huyết lúc đói, HbA1c, hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống. Bác sĩ sẽ chọn xét nghiệm phù hợp và thường lặp lại để xác nhận, vì một lần đo đơn lẻ có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố.

Buổi khám cũng là dịp đánh giá toàn bộ nguy cơ tim mạch chuyển hoá: đo huyết áp, vòng bụng, xét nghiệm mỡ máu và chức năng gan để tìm gan nhiễm mỡ đi kèm. Bác sĩ sẽ đặt lịch xét nghiệm lại — thường mỗi năm hoặc dày hơn tuỳ mức nguy cơ. Giữ đúng lịch đó là phần quan trọng nhất, vì đây là bệnh chỉ đọc được bằng con số chứ không bằng cảm giác.