Tiền sản giật

Tổng quan

Tiền sản giật là biến chứng thai kỳ đặc trưng bởi huyết áp tăng cao kèm dấu hiệu tổn thương ở các cơ quan, thường xuất hiện sau tuần thai thứ hai mươi. Cơ chế liên quan tới việc bánh rau không làm tổ và phát triển mạch máu bình thường, dẫn tới các chất gây co mạch được giải phóng vào tuần hoàn của người mẹ.

Điều làm bệnh này nguy hiểm là nó có thể tiến triển rất nhanh từ mức nhẹ sang mức nặng, và giai đoạn đầu thường hoàn toàn không có triệu chứng. Huyết áp tăng và đạm trong nước tiểu chỉ phát hiện được qua đo và xét nghiệm — đó chính là lý do khám thai định kỳ đúng lịch có giá trị lớn ở bệnh này hơn hầu hết các vấn đề khác trong thai kỳ.

Các yếu tố nguy cơ gồm mang thai lần đầu, từng bị tiền sản giật ở lần mang thai trước, thai đôi, tăng huyết áp mạn tính, đái tháo đường, bệnh thận, thừa cân, tuổi trên ba mươi lăm hoặc dưới hai mươi, và khoảng cách giữa hai lần mang thai quá xa.

Biến chứng nặng nhất là sản giật — cơn co giật toàn thân — và các tổn thương ở gan, thận, hệ đông máu. Cách xử trí triệt để duy nhất là chấm dứt thai kỳ, nên mọi quyết định đều là sự cân nhắc giữa an toàn của mẹ và mức độ trưởng thành của thai, và chỉ bác sĩ mới đưa ra được.

Các biểu hiện thường gặp

• Giai đoạn đầu thường không có triệu chứng nào, chỉ phát hiện khi đo huyết áp
• Phù mặt và hai tay, khác với phù chân thông thường trong thai kỳ
• Tăng cân nhanh bất thường trong vòng một tuần
• Đau đầu dai dẳng không đỡ khi nghỉ ngơi
• Nhìn mờ, nhìn thấy đốm sáng nhấp nháy hoặc hoa mắt
• Đau vùng trên rốn hoặc dưới sườn phải
• Buồn nôn và nôn xuất hiện muộn trong thai kỳ
• Tiểu ít hơn bình thường rõ rệt

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau đầu dữ dội không giảm kèm nhìn mờ hoặc thấy đốm sáng
• Đau dữ dội vùng trên rốn hoặc dưới sườn phải
• Khó thở, thở nhanh, không nằm thẳng được
• Co giật hoặc mất ý thức
• Phù mặt và tay tăng nhanh trong vài giờ
• Ra máu âm đạo hoặc đau bụng liên tục
• Thai giảm cử động rõ rệt hoặc không thấy cử động

Lời khuyên

• Đi khám thai đầy đủ và đúng lịch, đây là biện pháp quan trọng nhất vì giai đoạn đầu của bệnh hoàn toàn im lặng
• Học cách tự đo huyết áp tại nhà nếu bác sĩ hướng dẫn, đo vào cùng thời điểm mỗi ngày và ghi lại thành bảng
• Ghi cân nặng mỗi tuần và báo ngay khi tăng nhanh bất thường trong vòng vài ngày
• Đếm cử động thai mỗi ngày theo hướng dẫn và đi khám ngay khi thai giảm cử động
• Nhớ kỹ ba dấu hiệu cảnh báo cần đi viện ngay: đau đầu dữ dội, nhìn mờ hoặc thấy đốm sáng, và đau vùng trên rốn
• Ăn nhạt hơn bình thường và hạn chế đồ chế biến sẵn nhiều muối
• Nghỉ ngơi đầy đủ, nằm nghiêng trái khi nghỉ và tránh đứng lâu liên tục
• Nói rõ với bác sĩ về tiền sử tiền sản giật, tăng huyết áp, đái tháo đường hay bệnh thận ngay ở lần khám thai đầu tiên
• Không tự dùng bất kỳ thuốc hạ huyết áp nào theo đơn cũ hay theo mách bảo, vì nhiều thuốc chống chỉ định trong thai kỳ
• Không bỏ lịch khám vì thấy trong người vẫn bình thường, bởi cảm giác bình thường không loại trừ được bệnh
• Tiếp tục theo dõi huyết áp sau sinh theo hẹn, vì bệnh có thể xuất hiện hoặc nặng lên trong những ngày đầu sau sinh và làm tăng nguy cơ tim mạch về sau

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Cần đi cấp cứu ngay, không chờ tới lịch khám thai, khi có đau đầu dữ dội, nhìn mờ hoặc thấy đốm sáng, đau vùng trên rốn, phù mặt và tay tăng nhanh, hoặc thai giảm cử động. Co giật là tình huống gọi cấp cứu lập tức.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ đo huyết áp nhiều lần, xét nghiệm đạm trong nước tiểu, đánh giá chức năng gan thận và các chỉ số đông máu, đồng thời siêu âm theo dõi sự phát triển và tuần hoàn của thai. Mức độ bệnh và tuổi thai quyết định hướng theo dõi: có trường hợp theo dõi sát tại bệnh viện để kéo dài thai kỳ, có trường hợp cần chấm dứt thai kỳ sớm vì an toàn của mẹ. Người từng bị tiền sản giật cần được tư vấn trước khi mang thai lần sau, vì có các biện pháp dự phòng được chỉ định từ sớm trong thai kỳ.