Tiểu đêm nhiều lần và tiểu khó

Triệu chứng này là gì

Bàng quang chứa nước tiểu và giãn dần cho tới khi đủ căng để tạo cảm giác buồn tiểu. Khi đi tiểu, cơ thành bàng quang co lại đồng thời cơ thắt ở cổ bàng quang mở ra, đẩy nước tiểu qua niệu đạo ra ngoài. Ban đêm, cơ thể tiết một hormone làm giảm lượng nước tiểu để ta ngủ liền mạch.

Nhóm biểu hiện ở đây chia làm hai kiểu có cơ chế khác nhau. Kiểu tắc nghẽn gồm tiểu khó phải rặn, dòng tiểu yếu, tiểu ngắt quãng, cảm giác đi chưa hết — xảy ra khi đường ra bị cản trở, phổ biến nhất là do tuyến tiền liệt to ở nam giới lớn tuổi. Kiểu kích thích gồm tiểu nhiều lần, buồn tiểu gấp không nhịn được, tiểu đêm — xảy ra khi bàng quang co bóp quá mức hoặc chứa được ít hơn.

Hai kiểu này thường đi cùng nhau vì tắc nghẽn kéo dài làm thành bàng quang dày lên và dễ kích thích. Riêng tiểu đêm cần lưu ý: nó không phải lúc nào cũng do tiết niệu. Suy tim làm dịch ứ ở chân ban ngày rồi trở về tuần hoàn khi nằm, đái tháo đường làm tăng lượng nước tiểu, và ngưng thở khi ngủ cũng gây tiểu đêm. Vì vậy đây là triệu chứng cần nhìn rộng hơn hệ tiết niệu.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Không tiểu được dù bàng quang rất căng và buồn tiểu dữ dội
• Tiểu ra máu, đặc biệt khi có cục máu đông
• Sốt cao kèm rét run và đau vùng hông lưng
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ kèm phù
• Đau bụng dưới dữ dội kèm bụng chướng căng
• Yếu hoặc tê hai chân đi kèm rối loạn tiểu tiện
• Lú lẫn, lơ mơ ở người cao tuổi kèm thay đổi việc đi tiểu
• Sụt cân nhanh kèm đau xương và rối loạn tiểu tiện

Những nguyên nhân có thể gặp

• Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt ở nam giới, thường sau năm mươi tuổi
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu
• Viêm tuyến tiền liệt
• Bàng quang tăng hoạt, gây buồn tiểu gấp và tiểu nhiều lần
• Đái tháo đường chưa được kiểm soát, làm tăng lượng nước tiểu
• Suy tim, đặc trưng bởi tiểu đêm kèm phù chân ban ngày
• Bệnh thận mạn tính
• Ngưng thở khi ngủ
• Uống nhiều nước, cà phê hoặc rượu bia vào buổi tối
• Tác dụng của thuốc lợi tiểu, nhất là khi uống vào chiều tối
• Sa các cơ quan vùng chậu ở phụ nữ sau sinh nhiều lần
• Ung thư tuyến tiền liệt hoặc bàng quang

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Vì tiểu đêm có thể xuất phát từ tim, thận, nội tiết hay giấc ngủ, việc khám sẽ không chỉ giới hạn ở hệ tiết niệu.

Lời khuyên

• Ghi nhật ký đi tiểu trong ba ngày: giờ đi, lượng ước tính, lượng nước uống vào — đây là công cụ có giá trị nhất và bác sĩ gần như luôn cần tới
• Hạn chế uống nước trong khoảng hai tới ba giờ trước khi ngủ, nhưng vẫn uống đủ trong ngày; nhịn nước cả ngày làm nước tiểu cô đặc và dễ nhiễm khuẩn
• Bỏ cà phê, trà đặc, nước có ga và rượu bia vào buổi chiều tối — đây là những thứ vừa lợi tiểu vừa kích thích bàng quang
• Đi tiểu trước khi lên giường, và đi tiểu hai lần cách nhau vài phút để làm rỗng bàng quang tốt hơn
• Gác chân cao vào buổi chiều nếu có phù chân, giúp dịch trở về tuần hoàn sớm hơn thay vì lúc nằm ngủ
• Không nhịn tiểu lâu, vì nhịn kéo dài làm bàng quang giãn và co bóp kém đi
• Tập cơ sàn chậu đều đặn, hữu ích cho cả nam và nữ trong việc kiểm soát tiểu tiện
• Giữ cân nặng hợp lý và vận động đều đặn
• Để đèn ngủ mờ ở lối đi và dọn vật cản trên sàn, vì ngã khi dậy tiểu đêm là nguy cơ thực tế ở người lớn tuổi
• Rà lại cùng bác sĩ giờ uống thuốc lợi tiểu, vì chuyển sang buổi sáng thường giảm rõ số lần dậy đêm
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu có đái tháo đường

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi phải dậy tiểu từ hai lần trở lên mỗi đêm và điều đó ảnh hưởng tới giấc ngủ, khi dòng tiểu yếu dần hoặc phải rặn mới đi được, khi có cảm giác đi chưa hết, hoặc khi tiểu nhiều lần cả ngày lẫn đêm. Cần đi khám sớm hơn nếu có tiểu ra máu, đau khi tiểu, sốt, hoặc nếu trong gia đình có người mắc ung thư tuyến tiền liệt.

Chuyên khoa phù hợp là Tiết niệu; nếu nghi ngờ nguyên nhân từ tim, thận hay nội tiết thì bắt đầu ở Nội tổng quát. Bác sĩ thường xem nhật ký đi tiểu, hỏi về các thuốc đang dùng, khám bụng và vùng chậu, thăm khám tuyến tiền liệt ở nam giới, làm xét nghiệm nước tiểu, rồi cân nhắc siêu âm đo lượng nước tiểu tồn dư sau khi đi — chỉ số này cho biết bàng quang có làm rỗng được hay không và ảnh hưởng trực tiếp tới hướng xử trí.