U nang buồng trứng

Tổng quan

U nang buồng trứng là một túi chứa dịch nằm trong hoặc trên bề mặt buồng trứng. Phần lớn thuộc nhóm nang cơ năng — hình thành từ chính hoạt động rụng trứng hằng tháng. Nang noãn không vỡ để phóng trứng, hoặc phần còn lại sau khi phóng trứng không tiêu đi, tạo thành một túi dịch. Nhóm này thường tự biến mất sau vài chu kỳ mà không cần can thiệp gì.

Nhóm còn lại là các nang thực thể, tồn tại dai dẳng và không liên quan tới chu kỳ. Trong đó có nang bì chứa mô như tóc và mỡ, nang lạc nội mạc chứa dịch màu nâu sẫm, và nang tuyến chứa dịch trong. Đại đa số vẫn là lành tính, nhưng vì một tỉ lệ nhỏ có thể là ác tính nên bác sĩ luôn đánh giá cẩn thận qua hình ảnh và các chỉ số kèm theo.

Hai biến chứng cần biết vì chúng là tình huống cấp cứu. Xoắn nang xảy ra khi nang đủ lớn để buồng trứng xoay quanh cuống mạch, cắt nguồn máu nuôi và gây đau dữ dội đột ngột. Vỡ nang gây đau đột ngột kèm chảy máu trong ổ bụng. Cả hai đều biểu hiện bằng cơn đau bụng dưới dữ dội xuất hiện bất ngờ, thường sau vận động mạnh hoặc quan hệ.

Các biểu hiện thường gặp

• Phần lớn không có triệu chứng, phát hiện tình cờ khi siêu âm
• Đau tức âm ỉ một bên bụng dưới
• Cảm giác nặng hoặc đầy ở vùng chậu
• Đau khi quan hệ, thường một bên
• Kinh nguyệt không đều, chậm kinh hoặc ra máu bất thường
• Đi tiểu nhiều lần khi nang lớn chèn vào bàng quang
• Bụng dưới to lên khi nang có kích thước lớn
• Đau tăng lên quanh thời điểm rụng trứng

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau bụng dưới một bên dữ dội xuất hiện đột ngột, thường sau vận động mạnh
• Đau kèm nôn nhiều và vã mồ hôi
• Sốt cao kèm đau bụng dưới
• Choáng váng, ngất, da tái, tim đập nhanh
• Bụng chướng nhanh kèm đau lan toả
• Chậm kinh kèm đau bụng dưới và ra máu bất thường

Lời khuyên

• Đi khám lại sau hai tới ba chu kỳ như bác sĩ hẹn khi được chẩn đoán nang cơ năng, vì phần lớn nhóm này tự biến mất
• Ghi nhớ ngày kinh và mang theo lịch kinh khi đi siêu âm, bởi thời điểm siêu âm trong chu kỳ ảnh hưởng nhiều tới kết quả
• Đi cấp cứu ngay khi đau bụng dưới một bên dữ dội đột ngột, đừng cố chịu đựng vì xoắn nang tính bằng giờ
• Cẩn thận với các động tác xoay người mạnh và vận động cường độ cao khi đã biết có nang lớn
• Khám phụ khoa định kỳ đều đặn, vì phần lớn nang được phát hiện tình cờ chứ không qua triệu chứng
• Duy trì cân nặng hợp lý và ăn uống cân bằng, hạn chế đồ chế biến sẵn
• Không tự dùng thuốc hay thực phẩm chức năng quảng cáo làm tan u nang, vì không có cơ sở và làm chậm việc theo dõi đúng cách
• Nói rõ tiền sử gia đình có người mắc ung thư buồng trứng hoặc ung thư vú với bác sĩ
• Không bỏ lịch siêu âm theo dõi ngay cả khi hết hoàn toàn triệu chứng
• Đi khám nếu kinh nguyệt trở nên thất thường kéo dài, vì đó có thể là biểu hiện đi kèm
• Phát hiện có nang không đồng nghĩa với phải mổ; phần lớn chỉ cần theo dõi và bác sĩ sẽ nói rõ khi nào thì khác

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Sản phụ khoa khi đau tức một bên bụng dưới kéo dài, khi kinh nguyệt thất thường kèm đau, khi bụng dưới to lên, và ngay lập tức khi đau bụng dưới dữ dội xuất hiện đột ngột.

Siêu âm là phương tiện chính, mô tả kích thước, cấu trúc bên trong và tính chất của nang — các đặc điểm này quyết định hướng theo dõi. Thử thai luôn được làm với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, vì thai ngoài tử cung có bệnh cảnh rất giống. Ở một số trường hợp, bác sĩ chỉ định thêm xét nghiệm chỉ điểm và chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu. Điều quan trọng nhất là đi tái khám đúng hẹn, bởi phân biệt nang cơ năng với nang thực thể dựa vào việc nó có tự biến mất sau vài chu kỳ hay không.