Ù tai và nghe kém

Triệu chứng này là gì

Âm thanh đi vào ống tai làm rung màng nhĩ, rung động được ba xương con ở tai giữa khuếch đại rồi truyền vào ốc tai. Trong ốc tai có hàng nghìn tế bào lông cực nhỏ, mỗi nhóm đáp ứng với một dải tần số, biến rung động thành tín hiệu thần kinh gửi lên não.

Ù tai là cảm giác nghe thấy tiếng — thường là tiếng ve kêu, tiếng rít hay tiếng ù — mà không có nguồn âm thanh nào bên ngoài. Cách hiểu hiện nay là khi một dải tần số bị mất do tế bào lông tổn thương, não không nhận được tín hiệu từ dải đó và tự tăng độ nhạy lên để bù, tạo ra tiếng nền. Đây là lý do ù tai và nghe kém rất hay đi cùng nhau, và cũng là lý do ù tai thường rõ nhất trong không gian yên tĩnh.

Điều quan trọng nhất cần biết là nghe kém đột ngột một bên tai là tình huống cần khám gấp, thường trong vòng vài ngày đầu, vì khả năng hồi phục giảm nhanh theo thời gian. Nhiều người nhầm nó với ráy tai hoặc viêm tai thông thường và chờ đợi, và đó là lý do phổ biến khiến việc điều trị bị muộn.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nghe kém xuất hiện đột ngột ở một bên tai, trong vài giờ tới vài ngày
• Ù tai kèm chóng mặt quay cuồng dữ dội và nôn nhiều
• Ù tai kèm yếu hoặc tê nửa người, méo miệng, nói khó
• Ù tai theo nhịp mạch đập, nghe rõ như tiếng tim đập trong tai
• Nghe kém kèm đau tai dữ dội, chảy mủ hoặc chảy máu tai
• Nghe kém xuất hiện sau chấn thương đầu hoặc sau tiếng nổ lớn
• Liệt mặt cùng bên với tai bị ảnh hưởng
• Sốt cao kèm đau sau tai và sưng vùng xương chũm

Những nguyên nhân có thể gặp

• Tổn thương tế bào lông do tiếng ồn lớn, cả một lần rất to lẫn tiếp xúc kéo dài
• Giảm thính lực theo tuổi, thường ở cả hai bên và mất dải tần số cao trước
• Nút ráy tai bít ống tai
• Viêm tai giữa hoặc ứ dịch tai giữa
• Rối loạn ở hệ tiền đình và ốc tai, thường kèm cơn chóng mặt và cảm giác đầy tai
• Tác dụng không mong muốn của một số điều trị dài ngày lên tai trong
• Tăng huyết áp và các bệnh mạch máu
• Thiếu máu
• Rối loạn khớp thái dương hàm
• Căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ, thường làm ù tai rõ hơn chứ không phải nguyên nhân gốc
• Khối u vùng góc cầu tiểu não, hiếm gặp, thường gây nghe kém một bên tiến triển

Các nguyên nhân được liệt kê ngang hàng, không theo mức phổ biến. Việc phân biệt cần đo thính lực và khám chuyên khoa, không suy ra được từ mô tả tiếng ù.

Lời khuyên

• Tránh xa tiếng ồn lớn và đeo bảo hộ tai khi làm việc trong môi trường ồn hoặc đi xem nhạc — đây là yếu tố phòng ngừa quan trọng nhất, vì tế bào lông đã tổn thương thì không tái tạo
• Giữ âm lượng tai nghe ở mức nghe được người bên cạnh nói, và nghỉ tai sau mỗi khoảng một giờ
• Không ngoáy tai bằng tăm bông hay bất cứ vật gì; việc đó đẩy ráy vào sâu hơn và dễ làm xước ống tai
• Không tự lấy ráy tai bằng dụng cụ sắc hoặc bơm rửa tại nhà khi chưa được khám
• Dùng tiếng nền nhẹ khi ngủ như quạt, tiếng mưa, nhạc êm — âm thanh nền làm tiếng ù bớt nổi bật và giúp dễ ngủ hơn
• Ngủ đủ và giảm căng thẳng, vì thiếu ngủ làm cảm nhận ù tai tăng lên rõ rệt
• Hạn chế cà phê, rượu bia và giảm muối nếu ù tai đi kèm cảm giác đầy tai và chóng mặt
• Không hút thuốc và kiểm soát tốt huyết áp
• Giữ tai khô sau khi tắm hoặc bơi; nghiêng đầu cho nước chảy ra thay vì ngoáy
• Đo thính lực định kỳ nếu làm việc trong môi trường ồn, vì giảm thính lực diễn ra âm thầm và người trong cuộc thường nhận ra muộn

Ù tai mạn tính nhiều trường hợp không mất hẳn được; những điều trên nhằm giảm mức khó chịu và bảo vệ phần thính lực còn lại. Chúng không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Cần đi khám ngay trong vài ngày đầu nếu nghe kém xuất hiện đột ngột ở một bên tai — đây là tình huống mà thời gian ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng hồi phục. Ngoài ra nên đi khám khi ù tai kéo dài trên vài tuần, khi ù chỉ ở một bên, khi kèm chóng mặt, khi phải tăng âm lượng tivi nhiều hơn trước, hoặc khi hay phải hỏi lại người đối diện. Người làm việc trong môi trường ồn và người trên sáu mươi tuổi nên kiểm tra định kỳ.

Chuyên khoa phù hợp là Tai Mũi Họng. Bác sĩ thường soi tai để loại trừ nút ráy và bệnh lý màng nhĩ, đo thính lực để xác định mức và kiểu giảm thính lực — đây là bước then chốt phân biệt tổn thương ở tai giữa với tổn thương ở tai trong — rồi cân nhắc thêm thăm dò khi ù một bên hoặc khi nghi ngờ nguyên nhân sau ốc tai.