Ung thư dạ dày

Tổng quan

Ung thư dạ dày là một trong những bệnh ung thư thường gặp nhất ở Việt Nam. Điều khiến nó nguy hiểm không phải là tiến triển nhanh, mà là giai đoạn sớm gần như không có triệu chứng riêng: đầy bụng, ợ hơi, khó tiêu, đau âm ỉ vùng trên rốn — giống hệt chứng khó tiêu thông thường mà rất nhiều người mắc.

Cần nói ngay để đọc tiếp cho đúng: phần lớn người bị khó tiêu không mắc ung thư dạ dày. Nguyên nhân thường gặp hơn nhiều là khó tiêu chức năng, viêm dạ dày, loét, trào ngược. Nhưng vì triệu chứng chồng lên nhau hoàn toàn, cách phân biệt duy nhất là nội soi chứ không phải cảm nhận.

Nguyên nhân quan trọng nhất và may mắn là xử lý được: nhiễm Helicobacter pylori. Vi khuẩn này gây viêm dạ dày mạn tính kéo dài nhiều năm, dẫn tới teo niêm mạc và các biến đổi tiền ung thư. Việt Nam có tỷ lệ nhiễm cao và thói quen ăn chung, gắp chung làm lây lan trong gia đình. Diệt vi khuẩn theo phác đồ khi có chỉ định là can thiệp có ý nghĩa rõ ràng. Các yếu tố khác gồm ăn nhiều đồ muối, dưa cà muối, thịt hun khói và thực phẩm bảo quản mặn; ít rau quả tươi; hút thuốc lá; rượu bia; tiền sử gia đình có người mắc; và tiền sử phẫu thuật dạ dày.

Điều thực tế nhất người đọc có thể mang theo là danh sách dấu hiệu báo động — những biểu hiện khiến chứng khó tiêu không còn được coi là thông thường nữa: sụt cân ngoài ý muốn, nôn kéo dài, nuốt nghẹn, đi ngoài phân đen, thiếu máu không rõ nguyên nhân, sờ thấy khối ở bụng, khó tiêu mới xuất hiện ở người trên bốn mươi tuổi, và tiền sử gia đình. Khi có bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này, nội soi cần được làm sớm.

Một thói quen cần bỏ: tự mua thuốc giảm tiết axit uống kéo dài nhiều tháng. Thuốc làm dịu triệu chứng thật, nhưng chính vì thế nó che mất dấu hiệu và đẩy lùi thời điểm nội soi.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau âm ỉ hoặc nóng rát vùng trên rốn, kéo dài
• Đầy bụng, ợ hơi, nhanh no dù ăn ít
• Chán ăn, đặc biệt là chán thịt
• Sụt cân ngoài ý muốn
• Mệt mỏi, da xanh do thiếu máu mạn tính
• Đi ngoài phân đen như hắc ín
• Nuốt nghẹn khi khối ở vùng gần tâm vị

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Nôn ra máu hoặc nôn ra dịch màu bã cà phê
• Đi ngoài phân đen như hắc ín, mùi rất khắm
• Đau bụng dữ dội đột ngột, bụng cứng như gỗ
• Nôn liên tục không ăn uống được, bụng chướng
• Da xanh nhợt kèm chóng mặt, ngất, tim đập nhanh

Lời khuyên

• Đi nội soi dạ dày khi có bất kỳ dấu hiệu báo động nào, đặc biệt là sụt cân, phân đen, nuốt nghẹn hoặc thiếu máu
• Không tự uống thuốc giảm tiết axit kéo dài nhiều tháng để làm dịu triệu chứng mà chưa từng nội soi
• Xét nghiệm và điều trị Helicobacter pylori theo chỉ định, uống đủ và đúng ngày phác đồ vì bỏ dở gây kháng thuốc
• Kiểm tra cho các thành viên trong gia đình khi có người được xác định nhiễm, vì vi khuẩn lây qua đường ăn uống
• Dùng thìa đũa riêng khi ăn chung mâm, không mớm thức ăn cho trẻ nhỏ
• Giảm dưa cà muối, thịt muối, cá khô, đồ hun khói và thực phẩm bảo quản mặn
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia, cả hai đều làm tăng nguy cơ rõ rệt
• Đi nội soi kiểm tra sớm hơn nếu có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc ung thư dạ dày
• Tái khám và nội soi theo lịch nếu đã được chẩn đoán viêm teo niêm mạc hoặc tổn thương tiền ung thư
• Giữ và mang theo kết quả nội soi cũ, vì so sánh theo thời gian rất có giá trị

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Tiêu hóa khi khó tiêu kéo dài trên vài tuần không đỡ, khi triệu chứng dạ dày mới xuất hiện ở người trên bốn mươi tuổi, và ngay khi có bất kỳ dấu hiệu báo động nào nêu ở trên.

Nội soi dạ dày là thăm dò quyết định — nó vừa nhìn trực tiếp niêm mạc, vừa lấy được mẫu sinh thiết để xác định bản chất tổn thương và tìm Helicobacter pylori trong cùng một lần. Không có xét nghiệm máu nào thay thế được việc này. Nếu lo lắng về cảm giác khó chịu, hãy hỏi bác sĩ về nội soi có gây mê.

Khi tổn thương được xác định là ác tính, người bệnh làm thêm chụp cắt lớp vi tính và một số thăm dò khác để đánh giá mức độ lan rộng, từ đó bác sĩ chọn hướng điều trị. Điểm đáng nói nhất về bệnh này: những tổn thương phát hiện ở giai đoạn rất sớm có thể được xử lý ngay qua nội soi mà không cần mổ mở, và đó là lý do việc nội soi sớm có giá trị thực sự.