Vảy nến

Tổng quan

Vảy nến là bệnh viêm mạn tính có cơ chế miễn dịch. Ở người bình thường, tế bào da mất khoảng bốn tuần để đi từ lớp đáy lên bề mặt rồi bong ra. Trong vảy nến, quá trình này rút ngắn xuống chỉ vài ngày, khiến tế bào chồng chất lại thành mảng dày phủ vảy trắng bạc trên nền da đỏ.

Điều quan trọng nhất cần nói rõ với người xung quanh: vảy nến không lây. Đây là hiểu lầm gây tổn thương tinh thần nặng nề cho người bệnh, nhiều khi còn nặng hơn chính triệu chứng ngoài da. Bệnh cũng không phải do ở bẩn hay do ăn uống sai.

Vị trí ưa thích là mặt duỗi của khuỷu tay và đầu gối, da đầu, vùng thắt lưng cùng và móng. Móng bị rỗ như kim châm, dày lên, đổi màu và có thể bong khỏi giường móng. Một đặc điểm hay gặp là tổn thương mới mọc lên đúng chỗ da vừa bị xước hoặc chà xát.

Vảy nến không chỉ là bệnh ngoài da. Một phần người bệnh có viêm khớp đi kèm, biểu hiện bằng sưng đau khớp và cứng khớp buổi sáng. Bệnh cũng liên quan tới hội chứng chuyển hoá, tăng huyết áp và bệnh tim mạch, nên việc theo dõi cần bao gồm cả các mặt này chứ không chỉ mảng da.

Các biểu hiện thường gặp

• Mảng đỏ ranh giới rõ phủ vảy trắng bạc dày, cạo ra thấy chấm chảy máu nhỏ
• Vị trí ưa thích ở khuỷu tay, đầu gối, da đầu và vùng thắt lưng cùng
• Ngứa và căng rát ở vùng tổn thương
• Da nứt nẻ và chảy máu ở các nếp gấp và lòng bàn tay bàn chân
• Móng rỗ như kim châm, dày lên, đổi màu vàng nâu
• Tổn thương mới xuất hiện đúng chỗ da vừa bị xước hoặc cọ xát
• Sưng đau các khớp ngón, cứng khớp buổi sáng ở nhóm có viêm khớp đi kèm
• Bệnh nặng lên vào mùa lạnh, khi căng thẳng và sau nhiễm khuẩn hô hấp

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đỏ da lan gần khắp cơ thể kèm sốt và rét run
• Mụn mủ nhỏ mọc lan rộng trên nền da đỏ
• Sưng đau nhiều khớp kèm sốt và không đi lại được
• Da bong thành mảng lớn kèm mất nước và tụt huyết áp
• Vùng tổn thương chảy mủ, sưng nóng lan nhanh kèm nổi hạch

Lời khuyên

• Dưỡng ẩm dày nhiều lần mỗi ngày, đặc biệt ngay sau khi tắm khi da còn ẩm, đây là nền tảng của mọi kế hoạch điều trị
• Tắm nước ấm vừa phải trong thời gian ngắn, không chà xát mạnh và không dùng xà phòng có tính tẩy cao
• Không cạy hay bóc vảy, vì tổn thương mới rất hay mọc lên đúng chỗ da bị cào xước
• Ra nắng nhẹ buổi sáng khoảng mười tới mười lăm phút, nhưng tránh nắng gắt và tuyệt đối tránh cháy nắng
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia, vì cả hai làm bệnh nặng hơn và làm đáp ứng điều trị kém đi rõ rệt
• Giảm cân nếu thừa cân, bởi thừa cân vừa làm bệnh nặng vừa làm tăng nguy cơ chuyển hoá đi kèm
• Quản lý căng thẳng và ngủ đủ, vì đây là yếu tố khởi phát đợt bùng phát được ghi nhận nhiều nhất
• Điều trị dứt điểm các đợt viêm họng, vì nhiễm khuẩn hô hấp có thể kích hoạt một đợt bệnh mới
• Kiểm tra huyết áp, đường huyết và mỡ máu định kỳ, bởi vảy nến đi kèm nguy cơ tim mạch chuyển hoá tăng
• Nói với bác sĩ khi có sưng đau khớp, vì viêm khớp vảy nến cần được xử trí sớm để tránh tổn thương khớp vĩnh viễn
• Đây là bệnh mạn tính chưa có cách chữa khỏi hẳn, nhưng kiểm soát tốt thì nhiều người giữ được làn da gần như sạch tổn thương trong thời gian dài

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Da liễu ngay khi nghi ngờ vảy nến, khi tổn thương lan rộng, khi ảnh hưởng tới sinh hoạt và tinh thần, và đặc biệt khi có sưng đau khớp đi kèm. Không nên tự điều trị kéo dài bằng các sản phẩm mua ngoài.

Bác sĩ chẩn đoán chủ yếu bằng quan sát tổn thương và móng, sinh thiết da chỉ cần khi bệnh cảnh không điển hình. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ lan rộng, ảnh hưởng tới chất lượng sống, và tầm soát viêm khớp cùng các bệnh chuyển hoá đi kèm. Kế hoạch điều trị được chọn theo mức độ và cần theo dõi lâu dài. Đặc biệt cần tránh tự ý dùng thuốc chứa corticoid đường uống theo mách bảo, vì ngừng đột ngột nhóm này có thể gây bùng phát bệnh ở thể rất nặng.