Vẹo vách ngăn mũi

Tổng quan

Vách ngăn mũi là bức tường mỏng bằng sụn và xương chia hốc mũi thành hai bên. Ở phần lớn người, vách ngăn không hoàn toàn thẳng — lệch nhẹ là chuyện rất bình thường và không gây triệu chứng gì.

Vấn đề chỉ xuất hiện khi độ lệch đủ lớn để làm hẹp rõ một bên hốc mũi, cản trở luồng khí đi qua. Nguyên nhân có thể là bẩm sinh, do quá trình phát triển không đều của sụn và xương, hoặc do chấn thương vùng mũi — kể cả chấn thương từ lâu mà người bệnh không còn nhớ.

Triệu chứng đặc trưng là nghẹt mũi một bên kéo dài, không thay đổi theo mùa. Cần biết một hiện tượng sinh lý bình thường để không nhầm: hốc mũi có chu kỳ luân phiên, cứ vài giờ thì một bên hơi nghẹt còn bên kia thông hơn, và điều này xảy ra ở mọi người. Ở người có vách ngăn vẹo, bên vốn đã hẹp sẽ nghẹt hoàn toàn khi tới lượt nó trong chu kỳ, nên người bệnh mô tả là "nghẹt hẳn một bên vào ban đêm".

Điểm quan trọng cần hiểu đúng: hình ảnh vách ngăn vẹo trên phim không tự nó là chỉ định can thiệp. Rất nhiều người có vách ngăn lệch rõ trên phim mà thở hoàn toàn bình thường. Quyết định xử trí dựa vào mức ảnh hưởng thực tế tới việc thở và tới giấc ngủ, chứ không dựa vào mức độ lệch nhìn thấy được.

Các biểu hiện thường gặp

• Nghẹt mũi một bên kéo dài, rõ hơn về đêm
• Khó thở bằng mũi khi nằm nghiêng về bên hẹp
• Phải thở bằng miệng khi ngủ, khô họng khi thức dậy
• Ngủ ngáy
• Chảy máu mũi tái diễn ở bên hẹp do niêm mạc khô
• Nhức đầu hoặc nặng vùng mặt âm ỉ
• Viêm mũi xoang tái phát nhiều đợt
• Giảm khứu giác nhẹ ở bên bị hẹp

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Chảy máu mũi nhiều không cầm được sau mười lăm phút ép cánh mũi
• Chảy dịch trong như nước lã một bên mũi sau chấn thương đầu
• Biến dạng mũi hoặc sưng nề nhanh sau chấn thương
• Nghẹt một bên kèm chảy máu tái diễn và đau vùng mặt tăng dần
• Sưng nề quanh mắt, nhìn đôi hoặc giảm thị lực
• Sốt cao kèm đau đầu dữ dội và cứng gáy

Lời khuyên

• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý hằng ngày để giữ niêm mạc ẩm và giảm phù nề bên hẹp
• Dùng máy tạo ẩm trong phòng ngủ, đặc biệt khi dùng điều hoà, vì không khí khô làm niêm mạc bên hẹp nứt và chảy máu
• Nằm nghiêng về bên thông hơn khi ngủ để bên hẹp không bị chèn thêm
• Kê cao đầu giường khoảng mười lăm độ để giảm sung huyết niêm mạc mũi về đêm
• Không lạm dụng thuốc xịt co mạch mua ngoài hiệu, vì dùng quá vài ngày gây nghẹt mũi dội ngược và tạo phụ thuộc rất khó gỡ
• Kiểm soát viêm mũi dị ứng nếu có, bởi niêm mạc phù nề chồng lên chỗ hẹp sẵn sẽ làm nghẹt nặng hơn nhiều
• Tránh khói thuốc, bụi và hoá chất bay hơi, đeo khẩu trang khi ra đường
• Không ngoáy mũi và không xì mũi quá mạnh, vì niêm mạc bên hẹp mỏng và dễ chảy máu
• Xử lý chảy máu mũi đúng cách: ngồi hơi cúi ra trước, bóp chặt phần mềm cánh mũi mười lăm phút liên tục, không ngửa cổ ra sau
• Đeo bảo hộ khi chơi thể thao đối kháng để tránh chấn thương mũi mới
• Đi khám để đánh giá đúng thay vì mặc nhiên cho rằng phải mổ, bởi nhiều trường hợp cải thiện đủ tốt bằng điều trị nội khoa

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Tai Mũi Họng khi nghẹt mũi một bên kéo dài nhiều tháng, khi phải thở bằng miệng khi ngủ, khi chảy máu mũi tái diễn, và khi viêm mũi xoang tái phát nhiều đợt trong năm. Cần đi khám sớm sau chấn thương vùng mũi.

Bác sĩ nội soi mũi để đánh giá vị trí, hướng và mức độ lệch của vách ngăn, đồng thời tìm các nguyên nhân gây nghẹt mũi khác cùng tồn tại — quá phát cuốn mũi, polyp, viêm mũi dị ứng. Đây là bước quan trọng vì nhiều người có cả vách ngăn vẹo lẫn viêm mũi dị ứng, và nếu chỉ xử lý một trong hai thì triệu chứng vẫn còn.

Chụp cắt lớp được chỉ định khi cần đánh giá các xoang hoặc lập kế hoạch can thiệp. Bác sĩ sẽ cân nhắc mức ảnh hưởng thực tế tới thở và giấc ngủ trước khi bàn tới phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn; điều trị nội khoa thường được thử trước, và với nhiều người thì như vậy là đủ.