Viêm âm đạo do nấm Candida

Tổng quan

Âm đạo bình thường có một hệ vi sinh vật cân bằng, trong đó vi khuẩn có lợi giữ môi trường hơi toan và kìm hãm các vi sinh vật khác. Nấm Candida vốn cũng có mặt ở đó với số lượng nhỏ và không gây vấn đề gì. Khi thế cân bằng bị phá vỡ, nấm phát triển quá mức và gây viêm.

Các hoàn cảnh hay làm mất cân bằng gồm: vừa dùng kháng sinh một đợt dài, đường huyết cao ở người mắc đái tháo đường, thay đổi nội tiết khi mang thai, mặc đồ lót bó và ẩm nhiều giờ, thụt rửa sâu âm đạo, và giai đoạn miễn dịch suy giảm. Đây là lý do bệnh hay quay lại ở cùng một người sau mỗi đợt kháng sinh hoặc mỗi đợt đường huyết không kiểm soát tốt.

Bộ triệu chứng khá đặc trưng: ngứa dữ dội ở âm hộ và âm đạo, kèm khí hư trắng đục, đặc, vón thành mảng như váng sữa hoặc bã đậu, và không có mùi hôi. Chi tiết không mùi là điểm phân biệt hữu ích với viêm âm đạo do vi khuẩn, vốn có mùi tanh rõ. Tuy vậy, nhiều trường hợp có cùng lúc hai nguyên nhân, nên việc tự đoán rồi tự mua thuốc là cách hay dẫn tới điều trị sai và tái đi tái lại.

Các biểu hiện thường gặp

• Ngứa dữ dội ở âm hộ và âm đạo, nhiều lúc ngứa đến mất ngủ
• Khí hư trắng đục, đặc, vón thành mảng như váng sữa, không có mùi hôi
• Rát và sưng đỏ vùng âm hộ, có thể nứt nẻ nhẹ ở da
• Đau hoặc rát khi đi tiểu do nước tiểu chạm vào vùng da đang viêm
• Đau khi quan hệ
• Triệu chứng thường nặng lên trong tuần trước kỳ kinh
• Bạn tình có thể ngứa hoặc đỏ nhẹ ở quy đầu sau khi quan hệ

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sốt cao kèm đau bụng dưới dữ dội
• Khí hư lẫn máu hoặc chảy máu âm đạo bất thường ngoài kỳ kinh
• Vùng âm hộ sưng nề nhiều, đau dữ dội, có mủ
• Loét sâu hoặc mụn nước lan rộng ở vùng sinh dục
• Đang mang thai và có ra dịch bất thường kèm đau bụng
• Buồn nôn, nôn, mệt lả kèm khát nhiều và tiểu nhiều

Lời khuyên

• Không thụt rửa sâu vào âm đạo, vì việc này cuốn trôi lớp vi khuẩn có lợi và làm bệnh dễ quay lại hơn
• Rửa bên ngoài bằng nước sạch, tránh xà phòng có mùi thơm, dung dịch vệ sinh nồng độ mạnh và các loại lá đun đặc
• Lau khô hoàn toàn vùng kín sau khi tắm và sau khi đi vệ sinh, vì độ ẩm là điều kiện nấm cần nhất
• Lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh để tránh đưa vi sinh vật từ hậu môn lên
• Mặc đồ lót cotton rộng rãi, tránh quần bó và quần legging mặc liên tục cả ngày
• Thay ngay đồ tập và đồ bơi ướt thay vì mặc thêm vài giờ nữa
• Đổi băng vệ sinh mỗi bốn giờ trong kỳ kinh và hạn chế dùng băng hằng ngày liên tục
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu mắc đái tháo đường, đây là yếu tố quyết định số đợt tái phát ở nhóm này
• Không tự mua thuốc đặt theo mách bảo hay theo đơn cũ, vì ba nguyên nhân gây khí hư thường gặp cần cách xử trí khác nhau
• Không dùng chung khăn tắm và giặt riêng đồ lót, phơi dưới nắng cho khô hẳn
• Đi khám nếu tái phát trên bốn đợt trong một năm, vì tần suất đó là dấu hiệu có yếu tố nền cần tìm chứ không phải chuyện xui rủi

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Sản phụ khoa khi có khí hư bất thường lần đầu, khi triệu chứng không đỡ sau một đợt xử trí, khi tái phát nhiều lần trong năm, và bất cứ khi nào đang mang thai. Ngứa và khí hư có nhiều nguyên nhân khác nhau, nên chẩn đoán đúng ngay từ đầu tiết kiệm được rất nhiều thời gian.

Bác sĩ khám phụ khoa và lấy mẫu dịch âm đạo để soi tươi, đo độ toan và xác định chính xác tác nhân. Bước này quan trọng vì viêm do nấm, do vi khuẩn và do trùng roi có biểu hiện chồng lấn nhưng hướng xử trí khác nhau. Với người tái phát nhiều lần, bác sĩ thường làm thêm xét nghiệm đường huyết và tìm các yếu tố làm suy giảm miễn dịch. Bạn tình chỉ cần xử trí khi có triệu chứng, và đây là điều bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể.