Viêm cân gan chân

Tổng quan

Cân gan chân là một dải mô dày và chắc chạy từ xương gót tới gốc các ngón chân, có nhiệm vụ giữ vòm bàn chân và hấp thụ lực mỗi bước đi. Khi dải cân này chịu tải quá mức lặp đi lặp lại, các sợi ở chỗ bám vào xương gót bị tổn thương vi thể và quá trình lành bị rối loạn, gây đau kéo dài.

Đặc điểm nhận biết rõ nhất là đau ở những bước đầu tiên buổi sáng. Trong lúc ngủ, cân gan chân co ngắn lại; bước chân đầu tiên xuống giường kéo căng nó đột ngột và gây đau nhói dưới gót. Đi vài chục bước thì đau giảm dần, nhưng sẽ quay lại sau khi ngồi lâu rồi đứng dậy, và tăng lên vào cuối ngày nếu phải đứng nhiều.

Yếu tố góp phần gồm thừa cân, đứng nhiều giờ trên nền cứng, đi dép đế mỏng phẳng lì, tăng đột ngột quãng đường chạy bộ, gân gót căng cứng, và bàn chân bẹt hoặc vòm quá cao. Một hiểu lầm phổ biến cần nói rõ: gai xương gót nhìn thấy trên phim không phải nguyên nhân gây đau; nhiều người có gai mà không đau, và nhiều người đau mà không có gai. Đau đến từ tình trạng của dải cân chứ không phải từ cái gai.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau nhói dưới gót chân ở những bước đầu tiên sau khi ngủ dậy
• Đau giảm sau khi đi lại một lúc rồi quay lại khi đứng lâu
• Đau tăng khi đứng dậy sau lúc ngồi lâu
• Đau nặng hơn vào cuối ngày nếu phải đứng hoặc đi nhiều
• Ấn vào mặt trong của gót chân thấy một điểm đau rõ
• Căng tức dọc lòng bàn chân khi kéo các ngón chân lên
• Đau tăng khi đi chân đất trên nền cứng

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau gót dữ dội đột ngột kèm tiếng bựt khi đang chạy hoặc nhảy
• Không thể nhón gót hoặc không đứng được trên bàn chân đau
• Gót chân sưng nóng đỏ kèm sốt cao
• Tê bì lan khắp bàn chân kèm yếu cơ
• Vết loét hoặc vết thương ở bàn chân lâu lành, đặc biệt ở người mắc đái tháo đường

Lời khuyên

• Kéo giãn cân gan chân trước khi đặt chân xuống giường mỗi sáng, kéo các ngón chân về phía mu chân và giữ ba mươi giây
• Kéo giãn gân gót nhiều lần trong ngày bằng cách chống tay vào tường, chân sau duỗi thẳng và gót chạm đất
• Lăn lòng bàn chân trên một chai nước lạnh hoặc quả bóng nhỏ khoảng năm phút mỗi tối
• Không đi chân đất trên nền gạch cứng, để sẵn một đôi dép có đế đệm ngay cạnh giường
• Chọn giày dép có đế đệm tốt và phần đỡ vòm bàn chân, thay giày khi đế đã mòn lệch
• Giảm cân nếu thừa cân, vì đây là yếu tố tác động trực tiếp và mạnh nhất lên cân gan chân
• Giảm tạm thời quãng đường chạy bộ và chuyển sang bơi hoặc đạp xe trong giai đoạn đau
• Tăng quãng đường và cường độ tập theo mức nhỏ mỗi tuần thay vì tăng vọt sau kỳ nghỉ
• Đứng trên thảm mềm nếu công việc buộc phải đứng nhiều giờ trên nền cứng
• Tập tăng sức mạnh cơ nội tại bàn chân như bài nhặt khăn bằng ngón chân, làm đều mỗi ngày
• Kiên trì vì bệnh này hồi phục theo đơn vị tháng; bỏ kéo giãn ngay khi vừa hết đau buổi sáng là lý do tái phát thường gặp nhất

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Chấn thương chỉnh hình khi đau gót kéo dài trên sáu tuần dù đã kéo giãn và đổi giày dép, khi đau ảnh hưởng tới công việc, và khi đau lan hoặc kèm tê bì. Người mắc đái tháo đường có đau và tổn thương ở bàn chân cần được khám sớm hơn nhiều.

Bác sĩ chẩn đoán chủ yếu bằng khám lâm sàng, ấn tìm điểm đau đặc trưng ở mặt trong xương gót. Siêu âm giúp đo độ dày cân gan chân khi cần. Chụp X quang chỉ để loại trừ gãy xương do mỏi hoặc các nguyên nhân xương khác, chứ không phải để tìm gai gót. Bác sĩ cũng sẽ phân biệt với chèn ép thần kinh vùng cổ chân và viêm gân gót, vì hai bệnh này gây đau gần vùng đó nhưng cách xử trí khác nhau.