Viêm cầu thận cấp

Tổng quan

Viêm cầu thận cấp là tình trạng các cầu thận bị viêm, thường xuất hiện sau một đợt nhiễm khuẩn ở nơi khác trong cơ thể. Cơ chế không phải vi khuẩn tấn công thẳng vào thận, mà là phản ứng miễn dịch: các phức hợp miễn dịch hình thành trong lúc chống nhiễm khuẩn lắng đọng tại cầu thận và gây viêm ở đó.

Điểm nhận biết quan trọng là khoảng trống thời gian. Bệnh thường xuất hiện một tới ba tuần sau một đợt viêm họng, hoặc ba tới sáu tuần sau một đợt nhiễm khuẩn da như chốc lở. Đến lúc thận có triệu chứng thì đợt nhiễm khuẩn ban đầu đã khỏi và nhiều người không còn nhớ tới nó nữa — nên khi kể bệnh cần chủ động nhắc lại mọi đợt ốm trong một tới hai tháng gần đây.

Bệnh gặp nhiều nhất ở trẻ em và thanh thiếu niên. Bộ triệu chứng gồm nước tiểu sẫm màu như nước trà đặc hoặc màu coca, tiểu ít hẳn, phù rõ ở mặt và mi mắt vào buổi sáng, và tăng huyết áp. Tăng huyết áp ở đây không phải chuyện phụ mà là nguyên nhân của hầu hết các biến chứng cấp, gồm đau đầu dữ dội, co giật và phù phổi.

Tiên lượng ở trẻ em nhìn chung tốt, phần lớn hồi phục hoàn toàn sau vài tuần tới vài tháng. Nhưng giai đoạn cấp cần được theo dõi sát vì huyết áp và lượng nước tiểu có thể thay đổi nhanh.

Các biểu hiện thường gặp

• Nước tiểu sẫm màu như nước trà đặc, màu coca hoặc màu nước rửa thịt
• Tiểu ít hẳn so với bình thường
• Phù mi mắt và mặt rõ nhất vào buổi sáng
• Phù hai chân về chiều
• Huyết áp tăng, kèm đau đầu và cảm giác nặng đầu
• Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn
• Đau âm ỉ vùng thắt lưng hai bên
• Tiền sử viêm họng hoặc nhiễm khuẩn da một tới sáu tuần trước đó

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ hoặc nôn vọt
• Co giật hoặc lơ mơ
• Khó thở tăng dần, không nằm thẳng được, ho ra bọt hồng
• Không tiểu hoặc tiểu rất ít trong nhiều giờ
• Phù toàn thân tăng nhanh trong vài ngày
• Huyết áp đo được rất cao kèm đau ngực
• Nôn liên tục không ăn uống được

Lời khuyên

• Đi khám ngay khi nước tiểu chuyển màu sẫm kèm phù mặt, đừng chờ xem có tự hết không
• Nhắc bác sĩ về mọi đợt viêm họng hoặc nhiễm khuẩn da trong hai tháng gần đây, kể cả đợt đã khỏi hẳn, vì đây là manh mối chẩn đoán quan trọng nhất
• Ăn nhạt nghiêm ngặt trong giai đoạn cấp, vì muối làm phù và huyết áp nặng lên rất nhanh
• Hạn chế lượng nước uống theo đúng mức bác sĩ chỉ định, không tự uống nhiều nước với ý nghĩ để lợi tiểu
• Đo huyết áp hằng ngày tại nhà và ghi lại, vì huyết áp là chỉ số quyết định phần lớn biến chứng cấp
• Cân mỗi sáng cùng thời điểm và ghi lượng nước tiểu trong ngày, hai con số này cho biết bệnh đang tiến triển thế nào
• Nghỉ ngơi nhiều trong giai đoạn cấp và tránh vận động mạnh cho tới khi bác sĩ cho phép
• Điều trị dứt điểm mọi đợt viêm họng và nhiễm khuẩn da, uống đủ liệu trình thay vì dừng khi vừa hết đau
• Không tự dùng nhóm thuốc giảm đau kháng viêm không steroid, vì nhóm này làm chức năng thận xấu đi trong giai đoạn đang viêm
• Không tự dùng thuốc nam, thuốc lá cây hay thực phẩm chức năng quảng cáo mát thận, bổ thận
• Đi tái khám đủ lịch trong nhiều tháng sau khi hết triệu chứng, bởi hồng cầu trong nước tiểu có thể còn kéo dài và cần được theo dõi tới khi sạch hẳn

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám ngay khi nước tiểu chuyển màu sẫm bất thường, khi tiểu ít hẳn kèm phù mặt, và khi đo thấy huyết áp cao ở người trẻ vốn bình thường. Cần đi cấp cứu khi có đau đầu dữ dội, nhìn mờ, co giật, khó thở hoặc không tiểu được.

Bác sĩ làm xét nghiệm nước tiểu tìm hồng cầu và đạm, xét nghiệm chức năng thận, đo huyết áp và tìm bằng chứng của đợt nhiễm khuẩn trước đó qua các xét nghiệm huyết thanh. Siêu âm thận giúp loại trừ nguyên nhân tắc nghẽn. Ở trường hợp không điển hình hoặc kéo dài bất thường, sinh thiết thận có thể được cân nhắc. Điểm cần nhớ là theo dõi phải kéo dài hơn thời gian có triệu chứng: nước tiểu có thể còn hồng cầu vi thể trong nhiều tháng, và chỉ khi các chỉ số về bình thường thì mới coi là hồi phục.