Viêm cột sống dính khớp

Tổng quan

Viêm cột sống dính khớp là bệnh viêm mạn tính nhắm vào cột sống và các khớp cùng chậu ở vùng chậu hông. Quá trình viêm kéo dài khiến cơ thể phản ứng bằng cách tạo thêm xương ở chỗ dây chằng bám vào đốt sống. Theo năm tháng, các cầu xương này nối các đốt sống lại với nhau, làm cột sống mất dần độ mềm dẻo.

Bệnh khởi phát ở người trẻ, thường trong độ tuổi hai mươi tới bốn mươi, và gặp ở nam nhiều hơn nữ. Đây là lý do nó hay bị bỏ sót: một người trẻ đau lưng thường được cho là do ngồi nhiều hay sai tư thế, và phải mất nhiều năm mới được chẩn đoán đúng.

Có một bộ dấu hiệu phân biệt rất rõ với đau lưng cơ học, gọi là đau lưng kiểu viêm. Đau khởi phát từ từ ở người dưới bốn mươi tuổi, kéo dài trên ba tháng, nặng lên khi nghỉ ngơi và về đêm, làm tỉnh giấc nửa đêm sau, và đỡ hơn khi vận động chứ không đỡ khi nằm. Cứng lưng buổi sáng kéo dài trên nửa giờ. Đau lưng cơ học thì ngược lại hoàn toàn: đỡ khi nghỉ, tăng khi vận động.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau vùng thắt lưng và mông khởi phát từ từ, kéo dài nhiều tháng
• Đau tăng về đêm và gần sáng, làm tỉnh giấc, giảm khi đứng dậy đi lại
• Cứng lưng buổi sáng kéo dài trên ba mươi phút
• Đau luân phiên hai bên mông
• Giảm dần khả năng cúi, ngửa và xoay thân
• Mệt mỏi kéo dài và sốt nhẹ trong đợt viêm
• Đau và sưng ở gót chân hoặc chỗ gân bám vào xương
• Đỏ mắt, đau mắt và sợ ánh sáng thành từng đợt

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau mắt dữ dội kèm đỏ mắt, nhìn mờ và sợ ánh sáng
• Khó thở tăng dần hoặc đau ngực khi hít sâu
• Yếu tay chân, tê lan hoặc đi lại loạng choạng
• Đau lưng dữ dội đột ngột sau một va chạm dù nhẹ
• Sốt cao kéo dài kèm sụt cân nhanh
• Rối loạn tiểu tiện hoặc mất cảm giác vùng bẹn

Lời khuyên

• Vận động đều đặn mỗi ngày là việc quan trọng nhất trong cả danh sách, vì bệnh này đỡ khi vận động và nặng lên khi nằm yên
• Tập các bài kéo giãn và giữ tầm vận động cột sống mỗi sáng, kể cả những ngày thấy đau
• Bơi lội là môn phù hợp nhất vì vận động toàn thân mà không dồn tải lên cột sống
• Chú ý tư thế trong mọi hoạt động: ngồi thẳng lưng, đứng thẳng, và tránh thói quen khom người khi làm việc
• Nằm ngửa trên nệm chắc với gối thấp, tập nằm sấp mười lăm phút mỗi ngày để giữ cột sống không gập về trước
• Tập bài thở sâu giãn nở lồng ngực hằng ngày, vì khớp giữa xương sườn và cột sống cũng bị ảnh hưởng
• Bỏ thuốc lá, bởi hút thuốc làm bệnh tiến triển nhanh hơn và làm chức năng phổi xấu đi trong khi lồng ngực đã kém giãn
• Đi khám mắt ngay khi mắt đỏ và đau, không chờ đợi và không tự nhỏ thuốc, vì viêm màng bồ đào là biến chứng hay đi kèm bệnh này
• Giữ cân nặng hợp lý và ăn đủ canxi, vì loãng xương xảy ra sớm ở người mắc bệnh này
• Nói rõ chẩn đoán của mình với bác sĩ ở mọi chuyên khoa, đặc biệt trước khi làm thủ thuật hoặc gây mê
• Đây là bệnh mạn tính không chữa khỏi hoàn toàn, nhưng tập luyện đều đặn và theo dõi đúng lịch giữ được độ mềm dẻo của cột sống lâu hơn rất nhiều

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Cơ xương khớp khi một người dưới bốn mươi tuổi có đau lưng kéo dài trên ba tháng, đau tăng về đêm và đỡ khi vận động. Bộ dấu hiệu này khác hẳn đau lưng thông thường và là lý do đủ để đi khám chuyên khoa thay vì tự theo dõi.

Bác sĩ khám tầm vận động cột sống và các khớp cùng chậu, kết hợp xét nghiệm chỉ số viêm và các dấu ấn di truyền liên quan. Chụp chiếu vùng khớp cùng chậu là bước quan trọng, trong đó cộng hưởng từ phát hiện được tổn thương ở giai đoạn sớm khi phim thường còn chưa thấy gì. Chẩn đoán sớm có ý nghĩa lớn ở bệnh này, vì phần cột sống đã dính lại thì không trả về được.