Viêm dạ dày ruột cấp

Tổng quan

Viêm dạ dày ruột cấp là tình trạng niêm mạc dạ dày và ruột bị viêm do nhiễm trùng, phổ biến nhất là do virus. Niêm mạc viêm mất khả năng hấp thu nước bình thường, đồng thời tăng tiết dịch vào lòng ruột, dẫn tới tiêu chảy phân lỏng nhiều lần. Dạ dày bị kích thích gây buồn nôn và nôn.

Bệnh lây qua đường phân miệng: tay chưa rửa sạch, thức ăn nước uống nhiễm bẩn, hoặc tiếp xúc với bề mặt có mầm bệnh. Trong gia đình và nhà trẻ, bệnh thường lan nhanh sang nhiều người trong vài ngày, đó là lý do vệ sinh tay đóng vai trò lớn hơn nhiều người nghĩ.

Phần lớn trường hợp tự khỏi trong vài ngày mà không cần can thiệp đặc biệt. Mối lo thật sự không nằm ở bản thân tiêu chảy mà ở mất nước và mất muối khoáng. Tình trạng này diễn tiến âm thầm và nhanh hơn nhiều ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền, và đây chính là lý do phần lớn ca phải nhập viện.

Các biểu hiện thường gặp

• Tiêu chảy phân lỏng nhiều lần trong ngày, thường không có máu
• Buồn nôn và nôn, hay xuất hiện trước tiêu chảy
• Đau quặn bụng thành cơn, đỡ hơn sau khi đi ngoài
• Sốt nhẹ hoặc ớn lạnh
• Mệt mỏi, đau nhức người, đau đầu
• Chán ăn, cảm giác đầy chướng khó chịu
• Nhiều người trong cùng gia đình hoặc cùng lớp học lần lượt mắc trong vài ngày
• Triệu chứng thường nặng nhất trong một tới hai ngày đầu rồi giảm dần

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Dấu hiệu mất nước rõ: môi khô, mắt trũng, khóc không có nước mắt ở trẻ, tiểu rất ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ
• Lơ mơ, li bì khó đánh thức, hoặc kích thích vật vã bất thường
• Nôn liên tục không giữ được chút nước nào
• Đi ngoài ra máu, hoặc phân đen như bã cà phê
• Sốt cao kèm rét run
• Đau bụng dữ dội liên tục, bụng cứng khi ấn
• Tiêu chảy kéo dài quá ba tới bốn ngày không giảm
• Bệnh ở trẻ dưới sáu tháng tuổi, hoặc ở người có bệnh thận, bệnh tim

Lời khuyên

• Bù nước là việc quan trọng nhất: uống dung dịch bù nước và điện giải pha đúng hướng dẫn trên bao bì, uống từng ngụm nhỏ cách vài phút thay vì uống dồn một lúc
• Không thay dung dịch bù nước bằng nước ngọt, nước tăng lực hay nước trái cây đóng hộp, vì lượng đường cao trong đó có thể làm tiêu chảy nặng thêm
• Theo dõi lượng nước tiểu trong ngày — đây là dấu hiệu mất nước dễ nhận biết nhất tại nhà
• Không nhịn ăn hoàn toàn; ăn lại sớm bằng thức ăn nhạt dễ tiêu như cháo loãng, cơm nát, chuối, bánh mì
• Chia nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì ba bữa lớn
• Tạm ngừng sữa, đồ dầu mỡ, đồ cay, cà phê và rượu bia cho tới khi phân trở lại bình thường
• Trẻ đang bú mẹ vẫn tiếp tục bú bình thường, thậm chí bú nhiều cữ hơn
• Rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và trước khi chuẩn bị thức ăn — đây vừa là cách chặn lây trong nhà lúc này, vừa là biện pháp phòng hiệu quả nhất về sau
• Lau rửa bề mặt nhà vệ sinh và tay nắm cửa bằng dung dịch sát khuẩn trong đợt có người bệnh
• Nghỉ học, nghỉ làm cho tới khi hết tiêu chảy ít nhất một tới hai ngày
• Ăn chín uống sôi, không để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu, dùng thớt riêng cho đồ sống và đồ chín

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi triệu chứng không giảm sau hai tới ba ngày, khi không giữ được nước uống vào, khi đi ngoài trên sáu lần một ngày, hoặc khi có sốt cao kèm đau bụng nhiều. Trẻ nhỏ, người trên sáu mươi tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh thận, bệnh tim hoặc đang điều trị làm suy giảm miễn dịch cần đi khám sớm hơn nhiều so với các mốc trên, vì nhóm này mất nước nhanh và dấu hiệu nặng khó nhận biết từ bên ngoài.

Chuyên khoa phù hợp là Tiêu hóa hoặc Nội tổng quát, và Nhi khoa với trẻ em. Bác sĩ thường đánh giá mức độ mất nước qua khám lâm sàng — đây là phần quan trọng nhất — hỏi về số lần đi ngoài, tính chất phân và khả năng uống, khám bụng, rồi cân nhắc xét nghiệm khi nghi ngờ nguyên nhân vi khuẩn hoặc khi có rối loạn điện giải.