Viêm da tiếp xúc

Tổng quan

Viêm da tiếp xúc là phản ứng viêm của da tại đúng nơi đã chạm vào một chất nào đó. Có hai kiểu với cơ chế khác nhau. Kiểu kích ứng xảy ra ngay với bất kỳ ai nếu chất đó đủ mạnh hoặc tiếp xúc đủ lâu — như xà phòng đậm đặc, chất tẩy rửa, xi măng, hoặc bàn tay ướt liên tục nhiều giờ. Kiểu dị ứng chỉ xảy ra ở người đã mẫn cảm với chất đó, và phản ứng thường xuất hiện muộn sau một tới ba ngày.

Dấu hiệu nhận biết đặc trưng nhất là ranh giới tổn thương sắc nét và có hình dạng của vật gây bệnh: một vệt đỏ hình dây đồng hồ ở cổ tay, một vòng tròn ở ngón đeo nhẫn, một mảng vuông đúng chỗ dán cao, hoặc hai vệt đối xứng ở mu bàn chân theo quai dép. Chi tiết hình dạng này thường nói lên nguyên nhân rõ hơn mọi xét nghiệm.

Các thủ phạm hay gặp gồm niken trong trang sức và khoá thắt lưng, cao su trong găng tay và giày dép, hương liệu trong nước hoa và mỹ phẩm, chất bảo quản trong kem dưỡng, thuốc nhuộm tóc, xi măng, và nhựa của một số loài cây. Nghề nghiệp là manh mối quan trọng: người làm tóc, làm bếp, dọn vệ sinh, thợ xây và nhân viên y tế đều có nhóm chất đặc trưng riêng.

Các biểu hiện thường gặp

• Đỏ da, ngứa và rát đúng ở vùng đã tiếp xúc
• Ranh giới tổn thương sắc nét, có hình dạng của vật gây bệnh
• Mụn nước nhỏ li ti, khi vỡ thì rỉ dịch và đóng vảy
• Da khô, nứt nẻ và dày lên khi tiếp xúc kéo dài nhiều tháng
• Ngứa tăng lên về đêm và khi ra mồ hôi
• Triệu chứng xuất hiện muộn một tới ba ngày sau tiếp xúc ở kiểu dị ứng
• Tổn thương đỡ dần khi ngừng tiếp xúc và quay lại khi dùng lại

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sưng nề môi, lưỡi, mặt hoặc khó thở sau khi tiếp xúc
• Sốt cao kèm vùng da đỏ lan nhanh, sưng nóng và đau
• Mụn nước lan rộng toàn thân kèm loét niêm mạc miệng, mắt
• Da bong thành từng mảng lớn
• Vùng tổn thương chảy mủ, có mùi hôi kèm nổi hạch
• Chóng mặt, tim đập nhanh sau khi tiếp xúc với hoá chất

Lời khuyên

• Tìm và ghi lại chính xác thứ đã chạm vào trong ba ngày trước khi tổn thương xuất hiện, vì phản ứng dị ứng đến muộn nên thủ phạm ít khi là thứ vừa dùng hôm nay
• Ngừng ngay sản phẩm nghi ngờ và chỉ thử lại từng thứ một sau khi da đã lành hẳn
• Rửa vùng da bằng nước mát và xà phòng dịu nhẹ ngay sau khi tiếp xúc với chất nghi ngờ
• Đắp gạc mát lên vùng đang rỉ dịch khoảng mười lăm phút vài lần mỗi ngày
• Dưỡng ẩm dày và đều đặn nhiều lần trong ngày, đặc biệt ngay sau khi rửa tay khi da còn hơi ẩm
• Đeo găng cotton bên trong găng cao su khi làm việc ướt, và không đeo găng cao su liên tục quá hai mươi phút
• Chọn mỹ phẩm và sản phẩm vệ sinh không hương liệu, đọc kỹ thành phần thay vì tin nhãn dán thiên nhiên
• Thay khoá thắt lưng và trang sức sang loại không chứa niken, hoặc phủ một lớp ngăn cách ở mặt tiếp xúc
• Cắt móng tay ngắn và không gãi, vì gãi làm da dày lên và mở đường cho nhiễm khuẩn
• Thử sản phẩm mới ở một vùng da nhỏ mặt trong cẳng tay trong vài ngày trước khi dùng rộng
• Không tự bôi thuốc chứa corticoid kéo dài lên mặt và vùng nếp gấp, vì nhóm này làm mỏng da và gây phụ thuộc

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Da liễu khi tổn thương không đỡ sau khi đã ngừng tiếp xúc với chất nghi ngờ, khi lan rộng, khi tái phát nhiều đợt không tìm được nguyên nhân, và khi ảnh hưởng tới công việc.

Bác sĩ khai thác rất kỹ nghề nghiệp, thói quen sinh hoạt, mỹ phẩm và các sản phẩm đang dùng, kết hợp quan sát hình dạng cùng vị trí tổn thương. Khi cần xác định chính xác dị nguyên, test áp da được chỉ định: các chất nghi ngờ được dán lên lưng và đọc kết quả sau vài ngày. Xét nghiệm này rất có giá trị với người bị tái phát dai dẳng hoặc bệnh liên quan tới nghề nghiệp, vì biết đúng thủ phạm là cách duy nhất chấm dứt vòng lặp.