Viêm da tiết bã

Tổng quan

Viêm da tiết bã là bệnh viêm da mạn tính xảy ra ở những vùng có nhiều tuyến bã nhờn: da đầu, hai bên cánh mũi, chân mày, sau tai, giữa ngực và vùng nếp gấp. Cơ chế liên quan tới phản ứng của da với một loại nấm men vốn sống bình thường trên bề mặt da, kết hợp với lượng bã nhờn và cơ địa của từng người.

Điểm cần hiểu đúng: đây không phải bệnh do ở bẩn và cũng không lây. Gội đầu nhiều hơn không làm khỏi, thậm chí gội quá mạnh làm da đầu kích ứng thêm. Bệnh có tính chất mạn tính, tái đi tái lại theo đợt, và các yếu tố làm nặng gồm thời tiết lạnh khô, căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, và giai đoạn sức đề kháng giảm.

Ở người lớn, biểu hiện thường gặp nhất là gàu nhiều kèm ngứa da đầu, và các mảng đỏ phủ vảy nhờn màu vàng ở hai bên cánh mũi và chân mày. Ở trẻ sơ sinh có dạng riêng gọi là cứt trâu — mảng vảy dày màu vàng bám trên đỉnh đầu, lành tính và thường tự hết trong vài tháng đầu đời. Khi bệnh xuất hiện đột ngột, lan rộng và nặng bất thường ở người lớn, bác sĩ thường cân nhắc tìm nguyên nhân làm suy giảm miễn dịch đi kèm.

Các biểu hiện thường gặp

• Gàu nhiều, vảy trắng hoặc vàng bám trên tóc và rơi xuống vai
• Ngứa da đầu, tăng lên khi ra mồ hôi và khi trời lạnh khô
• Mảng đỏ phủ vảy nhờn ở hai bên cánh mũi, chân mày và rãnh mũi má
• Đỏ và bong vảy sau tai, trong ống tai ngoài
• Mảng đỏ ở giữa ngực, giữa hai bả vai
• Bệnh nặng lên vào mùa lạnh và trong các đợt căng thẳng
• Ở trẻ sơ sinh: mảng vảy dày màu vàng bám trên đỉnh đầu

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Tổn thương lan nhanh toàn thân kèm sốt
• Vùng da đỏ sưng nóng đau, chảy mủ và nổi hạch
• Bệnh xuất hiện đột ngột và rất nặng ở người trưởng thành khoẻ mạnh trước đó
• Kèm sụt cân nhanh, sốt kéo dài và mệt lả
• Mất thị lực hoặc đau mắt dữ dội khi tổn thương lan quanh mắt

Lời khuyên

• Gội đầu đều đặn với dầu gội chuyên dụng theo hướng dẫn của bác sĩ, để bọt lưu trên da đầu vài phút trước khi xả
• Không gãi và không cạy vảy, vì làm vậy gây trầy xước và mở đường cho nhiễm khuẩn
• Gội bằng nước ấm vừa phải chứ không nóng, và tránh chà xát mạnh bằng móng tay
• Rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ không hương liệu, hai lần mỗi ngày là đủ
• Dưỡng ẩm nhẹ cho vùng da mặt bị bong vảy, chọn loại không gây bít tắc
• Cạo râu nhẹ nhàng và thay lưỡi dao thường xuyên nếu tổn thương ở vùng râu
• Ngủ đủ và quản lý căng thẳng, vì đây là hai yếu tố làm bệnh bùng lên rõ nhất
• Hạn chế rượu bia và đồ ngọt trong các đợt bệnh đang nặng
• Giữ ẩm không khí trong phòng vào mùa lạnh và tránh ngồi lâu trước quạt gió điều hoà thổi thẳng vào mặt
• Không tự bôi thuốc chứa corticoid mạnh lên mặt kéo dài, vì vùng da này rất dễ bị mỏng, giãn mạch và đỏ dai dẳng
• Đây là bệnh mạn tính hay tái phát, nên mục tiêu thực tế là kiểm soát tốt các đợt chứ không phải khỏi hẳn một lần

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Da liễu khi gàu và ngứa không cải thiện sau vài tuần dùng dầu gội thông thường, khi tổn thương lan ra mặt và thân mình, khi ảnh hưởng tới thẩm mỹ và sự tự tin, và khi bệnh bùng lên đột ngột ở mức nặng bất thường.

Bác sĩ chẩn đoán chủ yếu bằng quan sát vị trí và tính chất tổn thương, đây là bệnh có hình ảnh khá đặc trưng. Việc quan trọng là phân biệt với vảy nến da đầu, viêm da cơ địa và nhiễm nấm da đầu, vì ba bệnh này có hướng xử trí khác nhau. Khi bệnh nặng bất thường hoặc đáp ứng kém, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm tìm nguyên nhân nền. Kế hoạch điều trị thường gồm giai đoạn tấn công rồi chuyển sang duy trì, và bỏ giai đoạn duy trì là lý do tái phát phổ biến nhất.