Viêm gan B

Tổng quan

Viêm gan B do một loại virus tấn công tế bào gan gây ra. Việt Nam nằm trong nhóm nước có tỉ lệ lưu hành cao, nên đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn tới xơ gan và ung thư gan trong nước. Phần lớn người mang virus không biết mình mang, vì bệnh có thể im lặng suốt hàng chục năm.

Virus lây qua ba đường: máu và dịch cơ thể, quan hệ tình dục không bảo vệ, và từ mẹ sang con trong lúc sinh. Lây từ mẹ sang con là đường quan trọng nhất ở nước ta, và cũng là đường có thể chặn được gần như hoàn toàn nếu người mẹ được phát hiện trước sinh và trẻ được xử trí đúng ngay sau khi chào đời. Virus không lây qua ăn chung, bắt tay, ôm hôn, ho hay dùng chung nhà vệ sinh.

Diễn tiến khác nhau rõ rệt theo tuổi nhiễm. Người lớn nhiễm lần đầu thường khỏi hẳn và có miễn dịch. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nhiễm thì phần lớn chuyển thành mang virus mạn tính, tức virus ở lại trong cơ thể lâu dài. Ở nhóm mạn tính, gan bị viêm từng đợt âm thầm, mô xơ hình thành dần và có thể dẫn tới xơ gan hoặc ung thư gan sau nhiều năm.

Các biểu hiện thường gặp

• Phần lớn người mang virus mạn tính không có triệu chứng nào trong nhiều năm
• Mệt mỏi kéo dài không tương xứng với mức làm việc
• Chán ăn, sợ mỡ, buồn nôn nhẹ
• Tức nặng âm ỉ vùng hạ sườn phải
• Đau mỏi cơ khớp trong đợt viêm cấp
• Vàng da, vàng mắt và nước tiểu sẫm màu trong đợt viêm rõ
• Men gan tăng trên xét nghiệm định kỳ dù không thấy khó chịu gì

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vàng da và vàng mắt tăng nhanh trong vài ngày
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen như hắc ín
• Bụng to nhanh kèm phù hai chân
• Lơ mơ, ngủ gà, nói lẫn, run tay kiểu vỗ cánh
• Chảy máu chân răng hoặc bầm tím tự nhiên nhiều nơi

Lời khuyên

• Đi xét nghiệm để biết mình đang ở nhóm nào, vì cả việc tiêm phòng lẫn việc theo dõi đều phụ thuộc kết quả này
• Vận động người thân sống cùng nhà và bạn tình đi kiểm tra, rồi tiêm phòng theo khuyến cáo nếu chưa có miễn dịch
• Phụ nữ có kế hoạch mang thai nên xét nghiệm sớm, vì đường lây từ mẹ sang con chặn được gần như hoàn toàn khi biết trước
• Không dùng chung bàn chải đánh răng, dao cạo râu, bấm móng tay hay bất cứ vật dụng nào có thể dính máu
• Chọn cơ sở bảo đảm vô trùng khi xăm, xỏ khuyên, làm móng hoặc thực hiện thủ thuật nha khoa
• Dùng bao cao su khi quan hệ với bạn tình chưa có miễn dịch hoặc chưa rõ tình trạng
• Bỏ hẳn rượu bia, vì rượu và virus cùng tấn công một cơ quan và cộng dồn tổn thương rất nhanh
• Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay thực phẩm chức năng nào, kể cả thuốc nam, vì gan là nơi xử lý tất cả
• Giữ cân nặng hợp lý và hạn chế đồ dầu mỡ, để gan không phải gánh thêm tình trạng nhiễm mỡ
• Đi tái khám đúng lịch kể cả khi hoàn toàn khoẻ mạnh, vì tổn thương gan tiến triển hoàn toàn im lặng
• Nói rõ tình trạng của mình với nhân viên y tế mỗi lần khám hoặc làm thủ thuật, để họ chọn đúng cách xử lý

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Gan mật hoặc Truyền nhiễm ngay khi xét nghiệm cho kết quả dương tính, kể cả khi không có triệu chứng gì. Cần khám sớm hơn nữa khi đang mang thai, khi trong gia đình có người bị xơ gan hoặc ung thư gan, và khi có kèm nghiện rượu hoặc gan nhiễm mỡ.

Bác sĩ sẽ đánh giá virus đang ở trạng thái nào, gan đã tổn thương tới đâu, và từ đó quyết định là theo dõi định kỳ hay cần can thiệp. Việc theo dõi thường gồm xét nghiệm máu và siêu âm gan lặp lại theo chu kỳ do bác sĩ đặt ra. Không phải ai mang virus cũng cần dùng thuốc, nhưng ai mang virus cũng cần được theo dõi — hai điều đó rất khác nhau và hay bị nhầm.