Viêm gan C

Tổng quan

Viêm gan C do một loại virus khác với virus viêm gan B gây ra, nhưng cũng tấn công tế bào gan và cũng diễn tiến âm thầm. Điểm khác biệt quan trọng nhất về mặt thực hành: viêm gan C hiện là bệnh có thể chữa khỏi hẳn ở phần lớn người bệnh, nên phát hiện ra nó có ý nghĩa rất khác so với trước đây.

Đường lây gần như chỉ qua máu. Các tình huống thường gặp gồm dùng chung bơm kim tiêm, truyền máu ở giai đoạn chưa sàng lọc đầy đủ, dụng cụ y tế hoặc nha khoa không tiệt trùng đúng cách, xăm và xỏ khuyên ở nơi không bảo đảm. Lây qua quan hệ tình dục và từ mẹ sang con có xảy ra nhưng ít gặp hơn nhiều so với viêm gan B. Virus không lây qua ăn uống chung hay tiếp xúc thông thường.

Phần lớn người nhiễm không có triệu chứng ở giai đoạn đầu và một tỉ lệ đáng kể chuyển sang mạn tính. Trong nhiều năm sau đó, gan bị viêm âm ỉ và mô xơ tích tụ dần, có thể dẫn tới xơ gan và ung thư gan. Hiện chưa có vắc-xin phòng viêm gan C, nên tránh phơi nhiễm và xét nghiệm khi có yếu tố nguy cơ là hai việc thay thế được.

Các biểu hiện thường gặp

• Không có triệu chứng trong nhiều năm là tình huống phổ biến nhất
• Mệt mỏi dai dẳng, giảm khả năng tập trung
• Chán ăn, buồn nôn nhẹ, sợ đồ mỡ
• Tức âm ỉ vùng hạ sườn phải
• Đau mỏi cơ khớp không rõ nguyên nhân
• Nước tiểu sẫm màu từng đợt
• Men gan tăng phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vàng da và vàng mắt xuất hiện rồi tăng dần
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen
• Bụng to nhanh kèm phù hai chân
• Lơ mơ, nói lẫn, thay đổi hành vi
• Sốt cao kèm đau nhiều vùng gan

Lời khuyên

• Đi xét nghiệm nếu từng truyền máu trước những năm sàng lọc đầy đủ, từng dùng chung bơm kim tiêm, hoặc từng làm thủ thuật ở nơi không rõ điều kiện vô trùng
• Đi xét nghiệm khi men gan tăng kéo dài mà chưa tìm ra nguyên nhân, vì đây là cách bệnh hay lộ ra nhất
• Không dùng chung bàn chải, dao cạo, bấm móng và mọi vật dụng có thể dính máu dù chỉ một lượng nhỏ
• Chọn cơ sở uy tín và dụng cụ dùng một lần khi xăm, xỏ khuyên, làm móng hay châm cứu
• Bỏ hẳn rượu bia, vì rượu đẩy nhanh quá trình xơ hoá ở gan đang nhiễm virus hơn bất cứ yếu tố nào khác
• Hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc, thuốc nam hay thực phẩm chức năng, vì gan đang tổn thương xử lý chúng kém đi
• Giữ cân nặng hợp lý và hạn chế đồ ngọt, đồ chiên rán để tránh cộng thêm gan nhiễm mỡ
• Tiêm phòng viêm gan theo khuyến cáo với những loại đã có vắc-xin, để gan không chịu cùng lúc nhiều tác nhân
• Băng kín vết thương hở và tự xử lý các vết đứt tay, tránh để người khác tiếp xúc trực tiếp với máu
• Nói rõ tình trạng của mình với nha sĩ và nhân viên y tế trước mỗi thủ thuật
• Đi tái khám đúng hẹn kể cả khi thấy khoẻ, vì mức độ tổn thương gan không tương xứng với cảm giác chủ quan

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Gan mật hoặc Truyền nhiễm ngay khi có kết quả sàng lọc dương tính, khi men gan tăng kéo dài không rõ nguyên nhân, hoặc khi có bất kỳ yếu tố phơi nhiễm nào kể trên dù đã lâu.

Bác sĩ sẽ xác nhận virus còn hoạt động hay không, xác định kiểu virus, và đánh giá mức xơ hoá của gan trước khi bàn tới hướng xử trí. Đây là điểm đáng đi khám sớm nhất: phần lớn người bệnh hiện nay có thể được chữa khỏi hẳn, và khỏi sớm thì gan giữ lại được nhiều hơn. Người đã có xơ gan vẫn cần theo dõi tiếp sau khi khỏi virus, vì phần tổn thương cũ không biến mất cùng với virus.