Viêm gân chóp xoay

Tổng quan

Chóp xoay là nhóm bốn gân bao quanh chỏm xương cánh tay, vừa giữ chỏm nằm đúng trong ổ khớp vừa điều khiển động tác xoay và dạng vai. Các gân này chạy qua một khe hẹp giữa chỏm xương và mỏm xương phía trên. Khi vai hoạt động quá mức hoặc khe này hẹp lại, gân bị cọ xát và viêm.

Cơn đau có một đặc điểm rất riêng gọi là cung đau: giơ tay lên từ từ, đoạn giữa chừng ngang vai thì đau nhói, qua khỏi đoạn đó lại đỡ. Đau cũng rõ khi đưa tay ra sau lưng và khi nằm nghiêng đè lên bên đau, khiến giấc ngủ bị gián đoạn.

Phân biệt với viêm quanh khớp vai nằm ở biên độ thụ động: ở viêm gân chóp xoay, người bệnh khó tự giơ tay vì đau và yếu, nhưng khi được nâng giúp thì tay vẫn lên được gần hết tầm. Nhóm hay gặp gồm người làm việc giơ tay quá đầu nhiều giờ như thợ sơn, thợ xây, người chơi cầu lông, bóng chuyền, bơi lội, và người trên bốn mươi tuổi khi gân bắt đầu thoái hoá.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau nhói khi giơ tay lên ngang vai, qua khỏi đoạn đó lại dịu
• Đau khi đưa tay ra sau lưng hoặc với đồ trên cao
• Đau tăng về đêm, nhất là khi nằm nghiêng đè lên vai đau
• Yếu lực khi nâng vật ở tư thế tay dang ngang
• Đau lan xuống mặt ngoài cánh tay, dừng lại phía trên khuỷu
• Nghe tiếng lục cục trong vai khi xoay tay
• Người khác nâng tay giúp thì vẫn đưa lên được gần hết tầm

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Mất hoàn toàn khả năng nhấc tay ngay sau một chấn thương
• Vai sưng nóng đỏ kèm sốt cao
• Biến dạng vùng vai sau khi ngã hoặc va đập
• Đau vai trái kèm đau ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh
• Tê và yếu bàn tay tăng nhanh kèm da đổi màu

Lời khuyên

• Tạm dừng các động tác giơ tay quá đầu trong giai đoạn đau cấp, nhưng không bất động hoàn toàn cánh tay
• Chườm mát mười lăm phút vài lần mỗi ngày trong những ngày đầu khi vai đang đau nhiều
• Ngủ nằm ngửa và kê một chiếc gối mỏng dưới khuỷu tay bên đau, tránh nằm nghiêng đè lên vai đau
• Tập các bài tăng sức mạnh nhóm cơ xoay ngoài với dây kháng lực nhẹ, giữ khuỷu sát người khi tập
• Tập các bài kéo giãn bao khớp phía sau vai mỗi ngày, giữ mỗi tư thế khoảng ba mươi giây
• Điều chỉnh tư thế làm việc để không phải với tay lên cao liên tục, kê thang hoặc bục thay vì rướn người
• Sửa tư thế vai gù ra trước bằng bài tập kéo hai bả vai lại gần nhau, vì tư thế này làm khe gân hẹp thêm
• Khởi động vai kỹ trước khi chơi thể thao và tăng cường độ tập từ từ thay vì tăng vọt sau kỳ nghỉ dài
• Mang ba lô hai quai và tránh xách vật nặng một bên tay trong thời gian dài
• Không để người không có chuyên môn giật hay bẻ vai, vì gân đang viêm rất dễ rách thêm
• Đi khám nếu yếu lực tăng dần chứ không chỉ đau, bởi yếu tăng dần gợi ý rách gân chứ không đơn thuần là viêm

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Chấn thương chỉnh hình khi đau vai kéo dài trên ba tuần dù đã nghỉ ngơi, khi mất ngủ vì đau vai, và khi yếu lực tay tăng dần. Cần đi khám sớm sau chấn thương nếu không nhấc được tay.

Bác sĩ làm các nghiệm pháp khám riêng cho từng gân trong nhóm chóp xoay, kết hợp so sánh biên độ chủ động và thụ động. Siêu âm là phương tiện tiện lợi để đánh giá gân và túi hoạt dịch; cộng hưởng từ được chỉ định khi nghi rách gân hoặc khi cần đánh giá trước can thiệp. Phần lớn trường hợp cải thiện với nghỉ tương đối kết hợp vật lý trị liệu đúng bài, và chương trình tập do kỹ thuật viên hướng dẫn hiệu quả hơn nhiều so với tự tập theo video.