Viêm giáp Hashimoto

Tổng quan

Viêm giáp Hashimoto là bệnh tự miễn: hệ miễn dịch tạo ra kháng thể tấn công chính mô tuyến giáp của mình. Quá trình viêm âm ỉ này phá huỷ dần các tế bào sản xuất hormone, và sau nhiều năm tuyến giáp không còn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu của cơ thể.

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây suy giáp ở người trưởng thành. Bệnh gặp ở nữ nhiều hơn nam rõ rệt, và có tính chất gia đình — thường trong nhà có người mắc bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tự miễn khác.

Diễn tiến rất chậm nên triệu chứng xuất hiện từ từ và dễ bị quy cho nguyên nhân khác: mệt mỏi đổ cho công việc, tăng cân đổ cho ăn uống, da khô và rụng tóc đổ cho thời tiết, chậm chạp và giảm trí nhớ đổ cho tuổi tác. Nhiều người sống nhiều năm với suy giáp nhẹ mà không biết.

Có một giai đoạn đầu ít người biết và dễ gây nhầm lẫn: khi các tế bào tuyến bị phá huỷ, lượng hormone dự trữ trong đó được giải phóng ồ ạt vào máu, gây một giai đoạn cường giáp thoáng qua với hồi hộp, sụt cân, run tay và sợ nóng. Giai đoạn này kéo dài vài tuần tới vài tháng rồi chuyển sang suy giáp — nên chức năng tuyến giáp của cùng một người có thể cho kết quả trái ngược ở hai thời điểm khác nhau.

Bệnh không chữa khỏi được vì bản chất là tự miễn, nhưng phần thiếu hụt hormone thì bù được hoàn toàn, và người được điều trị đúng sống hoàn toàn bình thường.

Các biểu hiện thường gặp

• Mệt mỏi kéo dài, uể oải dù ngủ đủ
• Sợ lạnh, tay chân lạnh hơn người xung quanh
• Tăng cân dần dù ăn uống không thay đổi
• Da khô, tóc khô và rụng nhiều, móng giòn
• Táo bón kéo dài
• Chậm chạp, giảm trí nhớ và khả năng tập trung
• Giọng trầm khàn, mặt và mi mắt hơi nề
• Kinh nguyệt ra nhiều hoặc không đều ở nữ
• Tuyến giáp to đều hai bên, chắc, thường không đau
• Giai đoạn đầu có thể hồi hộp, sụt cân và run tay thoáng qua

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Lơ mơ, ngủ gà, hạ thân nhiệt kèm phù toàn thân
• Thở chậm, tim đập rất chậm
• Khó thở hoặc thở rít khi tuyến giáp to chèn ép
• Nuốt nghẹn tăng dần hoặc khàn tiếng kéo dài
• Tuyến giáp to lên nhanh trong vài tuần kèm đau
• Đau ngực hoặc phù toàn thân tăng nhanh
• Trầm cảm nặng hoặc ý nghĩ tự làm hại bản thân

Lời khuyên

• Uống thuốc thay thế hormone tuyến giáp vào cùng một giờ mỗi ngày, lúc bụng đói, thường là buổi sáng trước ăn khoảng ba mươi tới sáu mươi phút
• Uống cách xa ít nhất bốn giờ với các chế phẩm chứa canxi, sắt và thuốc dạ dày, vì chúng làm giảm hấp thu rõ rệt
• Không tự tăng giảm liều theo cảm giác và không tự ngừng thuốc khi thấy khoẻ, bởi khoẻ chính là kết quả của liều đang đúng
• Giữ nguyên một dạng chế phẩm nếu có thể, và báo bác sĩ khi phải đổi để được kiểm tra lại xét nghiệm
• Đi xét nghiệm chức năng tuyến giáp theo đúng lịch, thường sau mỗi lần chỉnh liều và định kỳ khi đã ổn định
• Báo bác sĩ ngay khi có thai hoặc dự định có thai, vì nhu cầu hormone tăng lên sớm trong thai kỳ và thiếu hụt ảnh hưởng tới sự phát triển của thai
• Dùng muối i-ốt trong nấu ăn theo khuyến cáo chung, nhưng không tự bổ sung i-ốt liều cao vì có thể làm viêm tuyến nặng thêm
• Không tự dùng các sản phẩm quảng cáo hỗ trợ tuyến giáp, vì nhiều loại chứa hormone giáp không ghi nhãn
• Vận động đều đặn và giữ cân nặng hợp lý, nhưng biết trước rằng cân nặng khó giảm hơn khi hormone chưa được bù đủ
• Đi khám nếu xuất hiện các triệu chứng của bệnh tự miễn khác, vì chúng hay đi cùng nhau trên một người

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Nội tiết khi mệt mỏi kéo dài kèm sợ lạnh và tăng cân không giải thích được, khi tuyến giáp to lên, khi táo bón và da khô dai dẳng, và khi có người thân mắc bệnh tuyến giáp. Phụ nữ dự định mang thai nên kiểm tra chức năng tuyến giáp trước.

Bác sĩ khám tuyến giáp và làm xét nghiệm chức năng — chỉ số TSH là thăm dò nhạy nhất và thường thay đổi trước khi hormone tuyến giáp giảm rõ. Xét nghiệm kháng thể kháng tuyến giáp xác nhận bản chất tự miễn của bệnh. Siêu âm mô tả hình thái tuyến và phát hiện nhân đi kèm.

Sau khi bắt đầu điều trị, xét nghiệm được lặp lại sau vài tuần để chỉnh liều, rồi giãn dần khi đã ổn định. Bác sĩ cũng tầm soát các bệnh tự miễn hay đi kèm như đái tháo đường type 1, thiếu máu ác tính và bệnh celiac. Đây là bệnh cần theo dõi suốt đời, nhưng khi liều đã đúng thì việc theo dõi chỉ là một xét nghiệm định kỳ.