Viêm kết mạc

Tổng quan

Kết mạc là lớp màng mỏng trong suốt phủ lên lòng trắng của nhãn cầu và lót mặt trong mi mắt. Bình thường lớp màng này gần như không nhìn thấy được. Khi bị viêm, các mạch máu nhỏ trong đó giãn ra và trở nên rõ, khiến mắt có màu đỏ hoặc hồng đặc trưng.

Nguyên nhân chia thành ba nhóm chính với cách xử trí khác nhau. Nhóm do virus thường bắt đầu ở một mắt rồi lan sang mắt kia sau vài ngày, ghèn trong và loãng, hay đi kèm một đợt cảm lạnh, và lây rất mạnh qua tay và vật dụng chung. Nhóm do vi khuẩn thường ghèn đặc màu vàng xanh, sáng dậy hai mi dính chặt vào nhau. Nhóm do dị ứng thì ngứa là biểu hiện nổi bật nhất, xảy ra ở cả hai mắt và thường theo mùa.

Phần lớn trường hợp lành tính và không ảnh hưởng thị lực nếu được chăm sóc đúng. Điều cần phân biệt là những tình trạng khác cũng gây đỏ mắt nhưng nguy hiểm hơn nhiều, đặc trưng bởi đau nhức sâu trong mắt, sợ ánh sáng và giảm thị lực — nhóm đó cần được khám ngay chứ không thể theo dõi tại nhà.

Các biểu hiện thường gặp

• Đỏ ở lòng trắng mắt, có thể lan tỏa hoặc rõ hơn ở một vùng
• Cảm giác cộm như có cát trong mắt
• Chảy ghèn: trong và loãng ở nhóm virus, đặc vàng xanh ở nhóm vi khuẩn
• Hai mi mắt dính chặt vào nhau khi thức dậy buổi sáng
• Chảy nước mắt nhiều hơn bình thường
• Ngứa mắt, rõ nhất ở nhóm do dị ứng
• Mi mắt sưng nhẹ
• Bắt đầu ở một mắt rồi lan sang mắt còn lại sau vài ngày
• Có thể kèm hạch trước tai sưng nhẹ và đau

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Giảm thị lực, nhìn mờ không hết sau khi chớp mắt và lau sạch ghèn
• Đau nhức sâu trong hốc mắt thay vì chỉ cộm rát bề mặt
• Sợ ánh sáng nhiều, không mở được mắt ở nơi sáng
• Nhìn thấy quầng sáng quanh nguồn đèn, kèm buồn nôn
• Đồng tử hai bên không đều nhau
• Đỏ mắt tập trung thành vòng quanh tròng đen
• Mi mắt sưng nề nhiều, đỏ lan ra vùng quanh hốc mắt, kèm sốt
• Đỏ mắt xuất hiện sau chấn thương, hoặc sau khi hóa chất bắn vào mắt
• Người đang đeo kính áp tròng bị đỏ mắt kèm đau

Lời khuyên

• Lau ghèn bằng bông sạch thấm nước muối sinh lý, lau từ góc trong ra góc ngoài, dùng miếng bông riêng cho mỗi mắt và bỏ ngay sau khi dùng
• Chườm mát lên mi mắt nhắm nếu ngứa và sưng; chườm ấm nếu ghèn đặc khô cứng làm dính mi
• Không dụi mắt — dụi làm tổn thương thêm bề mặt và là cách lây sang mắt còn lại nhanh nhất
• Rửa tay bằng xà phòng trước và sau mỗi lần chạm vào mắt
• Dùng khăn mặt, gối và khăn tắm riêng; giặt chúng bằng nước nóng hằng ngày trong đợt bệnh
• Ngừng đeo kính áp tròng cho tới khi khỏi hẳn, và bỏ cặp kính cùng hộp đựng đang dùng trong đợt bệnh
• Ngừng dùng đồ trang điểm mắt và bỏ những món đã dùng trong lúc đang viêm
• Nghỉ học, nghỉ làm vài ngày nếu do virus, vì đây là nhóm lây rất mạnh qua tiếp xúc và vật dụng chung
• Đeo kính râm khi ra ngoài để giảm khó chịu do ánh sáng và gió bụi
• Không tự nhỏ vào mắt bất cứ thứ gì ngoài nước muối sinh lý khi chưa đi khám, kể cả thuốc còn thừa từ đợt trước hoặc của người khác
• Với nhóm dị ứng: xác định và tránh tác nhân, giặt chăn ga thường xuyên, đóng cửa sổ vào những ngày nhiều phấn hoa hoặc bụi

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi mắt không đỡ sau hai tới ba ngày, khi ghèn đặc nhiều và tái lại liên tục trong ngày, khi đỏ tăng lên thay vì giảm dần, hoặc khi cả hai mắt nặng lên nhanh. Cần đi khám ngay thay vì theo dõi nếu đang đeo kính áp tròng, nếu là trẻ sơ sinh, nếu có bệnh về mắt từ trước, hoặc nếu đang dùng điều trị làm suy giảm miễn dịch.

Chuyên khoa phù hợp là Mắt. Bác sĩ thường hỏi về thời điểm khởi phát, tính chất ghèn và tiền sử tiếp xúc với người có triệu chứng tương tự, đo thị lực, rồi khám bề mặt nhãn cầu dưới kính hiển vi chuyên dụng để phân biệt viêm kết mạc với các nguyên nhân gây đỏ mắt nguy hiểm hơn. Việc phân biệt nguyên nhân virus, vi khuẩn hay dị ứng là căn cứ để chọn hướng xử trí, và đó là lý do không nên tự đoán rồi tự dùng thuốc nhỏ.