Viêm lợi

Tổng quan

Viêm lợi là tình trạng viêm giới hạn ở phần lợi bao quanh cổ răng, do mảng bám vi khuẩn tích tụ ở viền lợi. Mảng bám hình thành liên tục trên bề mặt răng; nếu không được lấy đi trong vòng khoảng một ngày, nó dày lên và các sản phẩm của vi khuẩn gây viêm lớp lợi kề bên. Mảng bám để lâu còn khoáng hoá thành cao răng — bề mặt gồ ghề này giữ thêm mảng bám và không thể chải trôi được.

Điểm quan trọng nhất và cũng là lý do bài này tồn tại: viêm lợi hồi phục hoàn toàn. Khi mảng bám và cao răng được lấy sạch, lợi trở lại bình thường mà không để lại hậu quả gì. Đây là ranh giới với viêm nha chu — giai đoạn sau, khi viêm đã lan xuống làm tiêu xương ổ răng, và phần xương mất đi thì không mọc lại. Nói cách khác, viêm lợi là cơ hội cuối cùng để mọi thứ còn quay về nguyên trạng.

Dấu hiệu dễ nhận nhất là chảy máu khi chải răng. Đáng tiếc là nó thường bị hiểu sai thành "mình chải mạnh quá", dẫn tới phản ứng tai hại: chải nhẹ đi hoặc né tránh vùng đang chảy máu — đúng chỗ mảng bám cần được lấy đi nhất. Lợi khoẻ không chảy máu dù chải đúng cách, nên chảy máu luôn là dấu hiệu của viêm chứ không phải của việc chải mạnh.

Ở người hút thuốc lá, mạch máu lợi co lại nên lợi có thể không chảy máu dù đang viêm nặng — dấu hiệu cảnh báo bị che mất, và đó là một lý do khiến bệnh ở nhóm này thường được phát hiện muộn.

Các biểu hiện thường gặp

• Chảy máu khi chải răng hoặc khi dùng chỉ nha khoa
• Lợi sưng nề, đỏ sẫm thay vì hồng nhạt săn chắc
• Lợi mềm, bóng, mất hình dạng viền ôm sát răng
• Hơi thở có mùi khó chịu dai dẳng
• Cảm giác ngứa hoặc căng tức ở lợi
• Đau nhẹ khi ăn đồ cứng hoặc đồ chua
• Thấy mảng bám mềm hoặc cao răng vàng ở viền lợi
• Không đau nhiều, đây là lý do bệnh hay bị bỏ qua

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Lợi loét, hoại tử, có màng giả xám kèm đau dữ dội và hôi miệng nặng
• Sốt kèm sưng lợi lan rộng và nổi hạch cổ
• Chảy máu lợi tự nhiên không cần chải răng, khó cầm
• Bầm tím nhiều nơi trên cơ thể kèm chảy máu lợi
• Sưng nề mặt hoặc khó nuốt
• Lợi phì đại nhanh che phủ thân răng
• Vết loét ở lợi không lành sau ba tuần

Lời khuyên

• Đừng ngừng chải vùng đang chảy máu — chảy máu là dấu hiệu viêm chứ không phải do chải mạnh, và chỉ khi làm sạch được vùng đó thì lợi mới hết viêm
• Chải răng hai lần mỗi ngày, mỗi lần hai phút, đặt lông bàn chải nghiêng bốn mươi lăm độ về phía viền lợi
• Chải bằng động tác xoay tròn hoặc rung nhẹ tại chỗ, không chải ngang mạnh vì kiểu chải này vừa không sạch kẽ vừa mòn cổ răng
• Dùng bàn chải lông mềm và thay bàn chải mỗi ba tháng hoặc khi lông đã tòe
• Dùng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ mỗi ngày, vì bàn chải thường chỉ làm sạch được khoảng ba phần năm bề mặt răng
• Lấy cao răng định kỳ sáu tháng một lần, bởi cao răng đã khoáng hoá thì không có cách nào chải trôi tại nhà
• Chải cả mặt lưỡi để giảm lượng vi khuẩn và cải thiện hơi thở
• Bỏ thuốc lá, vì hút thuốc vừa làm bệnh nặng hơn vừa che mất dấu hiệu chảy máu khiến bệnh tiến triển âm thầm
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu mắc đái tháo đường, do đường huyết cao làm lợi dễ viêm và chậm lành
• Ăn đủ rau xanh và trái cây, hạn chế ăn vặt ngọt nhiều lần trong ngày
• Đi khám nếu lợi vẫn chảy máu sau hai tuần vệ sinh đúng cách, vì khi đó cần lấy cao răng dưới lợi chứ không chỉ chải kỹ hơn

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Răng Hàm Mặt khi lợi chảy máu kéo dài, khi lợi sưng đỏ, khi có cao răng nhìn thấy được, và định kỳ sáu tháng một lần để lấy cao răng. Cần đi khám ngay khi lợi loét hoại tử, khi chảy máu tự nhiên khó cầm, hoặc khi có sốt kèm sưng lợi.

Nha sĩ khám tình trạng lợi và đo độ sâu túi lợi bằng cây thăm dò — đây là bước quyết định phân biệt viêm lợi với viêm nha chu, vì viêm lợi thì độ sâu còn trong giới hạn bình thường còn viêm nha chu thì túi đã sâu hơn do mất bám dính. Chụp phim được chỉ định để đánh giá xương ổ răng khi nghi ngờ đã sang giai đoạn sau.

Xử trí chính là lấy cao răng và đánh bóng, kết hợp hướng dẫn kỹ thuật chải răng phù hợp với từng người. Nếu chảy máu lợi xuất hiện đột ngột, lan rộng hoặc kèm bầm tím nơi khác, nha sĩ sẽ gửi làm xét nghiệm máu để loại trừ các nguyên nhân toàn thân.