Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay

Tổng quan

Ở mặt ngoài khuỷu tay có một mấu xương nhỏ, là nơi nhóm gân duỗi cổ tay và duỗi ngón bám vào. Mỗi lần nắm chặt tay hay duỗi cổ tay, lực đều dồn về điểm bám này. Khi động tác đó lặp lại hàng nghìn lần, các sợi gân ở chỗ bám bị tổn thương vi thể và không kịp lành, gây đau kéo dài.

Tên dân gian là khuỷu tay quần vợt, nhưng phần lớn người mắc chưa từng cầm vợt. Nhóm hay gặp là thợ mộc, thợ sửa xe, đầu bếp, thợ làm tóc, nhân viên văn phòng dùng chuột nhiều giờ, và người vừa làm một đợt việc nhà nặng bất thường như sơn tường hay siết vít cả ngày.

Đau khu trú rất rõ ở một điểm nhỏ mặt ngoài khuỷu và người bệnh thường chỉ đúng vào chỗ đó bằng một ngón tay. Các động tác gây đau đặc trưng là vặn tay nắm cửa, vắt khăn, rót ấm nước và nhấc vật với lòng bàn tay úp xuống. Điểm quan trọng cần biết: bản chất tổn thương là thoái hoá và rối loạn quá trình lành gân chứ không đơn thuần là viêm cấp, nên hồi phục cần thời gian tính bằng tháng và phụ thuộc chủ yếu vào tập luyện đúng cách.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau tại một điểm nhỏ ở mặt ngoài khuỷu tay, chỉ đúng được bằng một ngón tay
• Đau khi vặn tay nắm cửa, vắt khăn hoặc rót nước
• Đau khi nhấc vật với lòng bàn tay úp xuống, đỡ hơn khi ngửa lòng bàn tay
• Yếu lực cầm nắm, hay đánh rơi cốc hoặc đồ vật
• Đau lan dọc mặt ngoài cẳng tay xuống cổ tay
• Đau tăng vào cuối ngày làm việc và sau khi dùng tay nhiều
• Cứng và khó chịu ở khuỷu vào buổi sáng

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khuỷu sưng nóng đỏ kèm sốt cao và rét run
• Biến dạng khuỷu hoặc mất hoàn toàn khả năng gấp duỗi sau chấn thương
• Tê và yếu bàn tay tăng nhanh, các ngón không duỗi được
• Bàn tay lạnh, tái hoặc tím sau chấn thương vùng khuỷu
• Đau dữ dội tăng dần kèm sụt cân không rõ nguyên nhân

Lời khuyên

• Giảm chứ không dừng hẳn hoạt động của tay, vì bất động lâu làm gân yếu đi và khó hồi phục hơn
• Đổi cách cầm nắm sang tư thế ngửa lòng bàn tay khi nhấc đồ, cách này giảm ngay lực dồn lên điểm bám gân
• Dùng dụng cụ có tay cầm to bản hơn, quấn thêm lớp xốp quanh cán để giảm lực nắm cần thiết
• Tập bài co cơ lệch tâm cho nhóm duỗi cổ tay theo hướng dẫn, đây là bài có bằng chứng tốt nhất và cần làm đều mỗi ngày
• Kéo giãn nhóm cơ duỗi cẳng tay vài lần trong ngày, giữ mỗi lần khoảng ba mươi giây
• Chườm mát mười lăm phút sau buổi làm việc nặng hoặc sau khi tập
• Đặt chuột và bàn phím sát người, giữ cổ tay thẳng và kê đệm đỡ cổ tay khi làm việc máy tính
• Chia nhỏ công việc dùng tay và nghỉ vài phút mỗi giờ thay vì làm liên tục cả buổi
• Khởi động cổ tay và cẳng tay trước khi chơi thể thao dùng vợt, đồng thời kiểm tra lại kích cỡ cán vợt và độ căng lưới
• Không tiêm bừa bãi vào vùng khuỷu theo lời mách bảo, vì tiêm lặp lại nhiều lần làm gân yếu và dễ đứt
• Kiên trì đủ lâu vì bệnh này hồi phục theo tháng; bỏ tập giữa chừng khi vừa đỡ đau là lý do tái phát phổ biến nhất

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Phục hồi chức năng khi đau khuỷu kéo dài trên bốn tuần dù đã giảm hoạt động, khi ảnh hưởng tới công việc hằng ngày, và khi yếu lực cầm nắm rõ rệt.

Bác sĩ chẩn đoán chủ yếu bằng khám lâm sàng: ấn vào điểm bám gân và làm nghiệm pháp duỗi cổ tay có kháng lực. Siêu âm giúp đánh giá mức tổn thương gân khi cần. Chụp X quang được chỉ định để loại trừ nguyên nhân xương khớp khi bệnh cảnh không điển hình. Bác sĩ cũng sẽ kiểm tra cột sống cổ, vì đau lan từ rễ thần kinh cổ đôi khi biểu hiện ở đúng vùng này và dễ bị chẩn đoán nhầm.