Viêm mô tế bào

Tổng quan

Viêm mô tế bào là nhiễm khuẩn ở lớp da sâu và mô mỡ dưới da. Vi khuẩn thường đi vào qua một chỗ hở trên da: vết xước, vết côn trùng đốt, kẽ ngón chân nứt do nấm, vết loét, hoặc chỗ tiêm chích. Nhiều khi cửa vào rất nhỏ, đến mức người bệnh không nhớ nổi mình bị thương lúc nào.

Biểu hiện là một mảng da đỏ, nóng, sưng và đau, ranh giới không rõ nét và lan rộng dần theo giờ. Vị trí hay gặp nhất là cẳng chân, thường chỉ một bên. Sốt, rét run và mệt mỏi thường đi kèm. Đây là điểm phân biệt với các bệnh da khác: viêm mô tế bào có tính chất tiến triển nhanh và có biểu hiện toàn thân.

Lý do không được coi nhẹ là nhiễm khuẩn có thể lan vào máu và gây nhiễm khuẩn huyết. Ở người mắc đái tháo đường, bệnh mạch máu chi dưới, suy giảm miễn dịch hoặc phù bạch mạch mạn tính, bệnh diễn tiến nhanh hơn và nặng hơn rõ rệt.

Một mẹo theo dõi rất hữu ích mà người bệnh làm được ngay: dùng bút bi vẽ đường viền quanh vùng đỏ và ghi giờ. Sau vài giờ so lại — nếu vùng đỏ vượt ra ngoài đường vẽ thì bệnh đang lan và cần đi khám ngay.

Các biểu hiện thường gặp

• Mảng da đỏ, nóng, sưng và đau, ranh giới không rõ nét
• Vùng đỏ lan rộng dần theo giờ hoặc theo ngày
• Sốt, có thể kèm rét run
• Mệt mỏi và cảm giác ớn lạnh toàn thân
• Da căng bóng, ấn vào đau rõ
• Nổi hạch ở vùng lân cận
• Thường chỉ ở một bên cơ thể, hay gặp nhất ở cẳng chân
• Có thể tìm thấy cửa vào như vết xước, nốt côn trùng đốt hoặc kẽ ngón chân nứt

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vùng đỏ lan rộng nhanh trong vài giờ
• Sốt cao trên ba mươi chín độ kèm rét run từng cơn
• Đau dữ dội không tương xứng với mức tổn thương nhìn thấy
• Da chuyển màu tím sẫm, xuất hiện bọng nước lớn hoặc vùng da đen
• Sờ thấy lạo xạo dưới da
• Tụt huyết áp, lơ mơ, tim đập nhanh, thở nhanh
• Ở người mắc đái tháo đường: bất kỳ vùng đỏ lan nào ở bàn chân

Lời khuyên

• Vẽ đường viền quanh vùng đỏ bằng bút và ghi giờ, rồi so lại sau vài giờ để biết bệnh có đang lan hay không
• Đi khám sớm ngay khi có mảng đỏ lan kèm sốt, đây không phải tình trạng để theo dõi tại nhà nhiều ngày
• Kê cao chi bị bệnh khi nằm và khi ngồi, để giảm phù và giúp máu lưu thông tốt hơn
• Uống thuốc theo đúng đủ liệu trình bác sĩ kê, không dừng khi vừa thấy đỡ vì nhiễm khuẩn dễ bùng lại
• Giữ vùng da sạch, rửa nhẹ bằng nước muối sinh lý và che phủ vết thương hở bằng gạc sạch
• Không chườm nóng, không xoa bóp và không rạch nặn vùng đang viêm
• Không đắp lá hay các bài thuốc dân gian lên vùng tổn thương, vì đây là nguồn nhiễm khuẩn thêm rất thường gặp
• Điều trị dứt điểm nấm kẽ chân và giữ kẽ ngón khô ráo, vì đây là cửa vào phổ biến nhất ở người bị viêm mô tế bào cẳng chân tái phát
• Dưỡng ẩm da chân đều đặn để tránh da khô nứt tạo cửa vào cho vi khuẩn
• Xử lý vết xước, vết côn trùng đốt ngay bằng cách rửa sạch và sát khuẩn, đừng để hở
• Người có phù chân mạn tính hoặc từng bị một lần cần đặc biệt chú ý, vì nguy cơ tái phát ở nhóm này cao rõ rệt

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám trong ngày khi xuất hiện mảng da đỏ nóng đau lan rộng, đặc biệt khi kèm sốt. Cần đi cấp cứu ngay khi vùng đỏ lan nhanh theo giờ, khi đau dữ dội không tương xứng với tổn thương nhìn thấy, khi da chuyển tím hoặc nổi bọng nước, và khi có lơ mơ hay tụt huyết áp.

Bác sĩ chẩn đoán chủ yếu bằng thăm khám, đánh giá mức lan rộng và tìm cửa vào. Xét nghiệm máu giúp đánh giá mức độ nhiễm khuẩn; cấy máu được làm khi có sốt cao rét run. Siêu âm được dùng để tìm ổ áp xe cần dẫn lưu. Bác sĩ cũng sẽ phân biệt với huyết khối tĩnh mạch sâu và viêm da tiếp xúc, hai tình trạng có biểu hiện chồng lấn ở cẳng chân. Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch thường cần theo dõi sát hơn và có ngưỡng nhập viện thấp hơn.