Viêm nha chu

Tổng quan

Răng không cắm thẳng vào xương mà được giữ bằng một hệ thống nâng đỡ gồm lợi, dây chằng quanh răng, xương ổ răng và lớp xê-măng phủ chân răng. Viêm nha chu là khi tình trạng viêm từ lợi lan xuống toàn bộ hệ thống này.

Diễn tiến gồm hai tổn thương đi cùng nhau. Mất bám dính: chỗ lợi ôm sát cổ răng bị phá vỡ, tạo thành túi sâu giữa lợi và chân răng — nơi bàn chải không với tới được, nên vi khuẩn tích tụ và đẩy quá trình đi tiếp. Tiêu xương ổ răng: xương giữ chân răng bị tiêu dần, và đây là tổn thương không hồi phục — phần xương đã mất không mọc lại. Khi mất đủ nhiều, răng lung lay, di lệch, thưa ra rồi rụng dù bản thân răng vẫn còn nguyên vẹn.

Đây là điểm phân biệt căn bản với viêm lợi: viêm lợi hồi phục hoàn toàn, viêm nha chu thì chỉ có thể chặn lại chứ không đưa về nguyên trạng. Vì vậy mục tiêu điều trị là giữ những gì còn lại.

Bệnh tiến triển chậm trong nhiều năm và thường không đau, nên phần lớn người bệnh chỉ nhận ra khi răng đã lung lay. Các dấu hiệu sớm là tụt lợi làm răng trông dài ra, răng thưa dần hoặc chìa ra trước, và hơi thở hôi dai dẳng.

Mối liên hệ với đái tháo đường là hai chiều và đã được xác định rõ: đường huyết cao làm viêm nha chu nặng hơn, và ngược lại ổ viêm mạn tính trong miệng làm đường huyết khó kiểm soát hơn. Vì vậy hai bệnh cần được xử lý song song.

Các biểu hiện thường gặp

• Lợi chảy máu khi chải răng hoặc chảy máu tự nhiên
• Tụt lợi làm chân răng lộ ra, răng trông dài hơn trước
• Răng lung lay, cảm giác răng không còn chắc khi nhai
• Răng thưa dần, di lệch hoặc chìa ra trước
• Hơi thở hôi dai dẳng dù đã vệ sinh kỹ
• Chảy mủ ở viền lợi khi ấn vào
• Ê buốt ở vùng cổ răng bị lộ
• Cảm giác đau âm ỉ hoặc ngứa trong lợi
• Thay đổi khớp cắn, ăn nhai không còn khít như trước

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sưng nề mặt kèm sốt và đau nhiều
• Chảy mủ nhiều kèm nổi hạch cổ đau
• Răng lung lay nhiều và đau tăng nhanh trong vài ngày
• Khó nuốt, khó há miệng hoặc khó thở
• Lợi loét hoại tử có màng giả xám kèm hôi miệng nặng
• Tê bì môi hoặc cằm
• Chảy máu lợi khó cầm ở người đang dùng thuốc chống đông

Lời khuyên

• Đi khám sớm khi thấy tụt lợi hoặc răng thưa dần, đừng chờ tới lúc răng lung lay vì khi đó xương đã mất nhiều
• Chải răng hai lần mỗi ngày đúng kỹ thuật, đặt lông bàn chải nghiêng về phía viền lợi và rung nhẹ tại chỗ
• Dùng bàn chải kẽ đúng cỡ do nha sĩ chọn cho từng kẽ răng, vì ở người tụt lợi thì bàn chải kẽ làm sạch tốt hơn chỉ nha khoa
• Lấy cao răng và cạo láng gốc răng theo đúng lịch bác sĩ đặt ra, thường dày hơn sáu tháng một lần
• Bỏ thuốc lá — đây là yếu tố nguy cơ mạnh nhất có thể thay đổi được, vừa làm bệnh nặng vừa làm điều trị kém đáp ứng
• Kiểm soát chặt đường huyết nếu mắc đái tháo đường, vì hai bệnh này ảnh hưởng lẫn nhau theo cả hai chiều
• Nói với nha sĩ về mọi thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc chống đông và các thuốc gây phì đại lợi
• Ăn đủ chất, tăng rau xanh và hạn chế ăn vặt ngọt nhiều lần trong ngày
• Không tự dùng nước súc miệng sát khuẩn mạnh kéo dài nhiều tháng, vì nó gây đổi màu răng và không thay thế được việc lấy cao răng
• Điều trị dứt điểm trước khi làm răng giả hoặc cấy ghép, bởi nền nha chu không lành mạnh sẽ làm phục hình thất bại
• Đây là bệnh mạn tính chỉ chặn lại được chứ không hồi phục hoàn toàn, nên duy trì tái khám định kỳ suốt đời mới giữ được răng lâu dài

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Răng Hàm Mặt khi lợi chảy máu kéo dài, khi tụt lợi, khi răng lung lay hoặc thưa dần, và khi hơi thở hôi dai dẳng. Người mắc đái tháo đường và người hút thuốc nên khám định kỳ dày hơn, kể cả khi lợi không chảy máu.

Nha sĩ đo độ sâu túi quanh từng răng và ghi thành biểu đồ nha chu — đây là hồ sơ gốc để so sánh qua các lần khám và biết bệnh đang dừng lại hay tiến triển. Chụp phim toàn cảnh đánh giá mức tiêu xương ổ răng ở từng vùng.

Điều trị thường qua nhiều giai đoạn: lấy cao răng trên và dưới lợi, cạo láng gốc răng để làm sạch túi, rồi đánh giá lại sau vài tuần. Các túi còn sâu sau giai đoạn này có thể cần can thiệp phẫu thuật. Sau đó là giai đoạn duy trì với lịch tái khám riêng cho từng người — bỏ giai đoạn duy trì là lý do phổ biến nhất khiến bệnh quay lại.