Viêm quanh khớp vai

Tổng quan

Bao khớp vai là lớp bao mềm bọc quanh khớp, bình thường rất chùng để vai xoay được theo mọi hướng. Trong bệnh này, bao khớp viêm rồi dày lên và co rút lại, giống như khớp bị bọc trong một lớp áo chật. Kết quả là vai vừa đau vừa mất dần biên độ vận động.

Đặc điểm quyết định để phân biệt với các bệnh vai khác là hạn chế vận động cả chủ động lẫn thụ động. Người bệnh không tự giơ tay lên được, và khi người khác nâng tay giúp thì cũng không lên được vì bao khớp đã co rút chặn lại. Trong viêm gân chóp xoay, người bệnh không tự giơ được nhưng người khác nâng hộ thì tay vẫn lên.

Bệnh diễn ra qua ba giai đoạn khá đặc trưng và tổng thời gian thường tính bằng năm. Giai đoạn đau: vai đau tăng dần, đau nhiều về đêm, biên độ bắt đầu giảm. Giai đoạn đông cứng: đau giảm bớt nhưng vai cứng rõ, khó mặc áo và với ra sau lưng. Giai đoạn tan đông: biên độ hồi phục dần. Bệnh gặp nhiều hơn ở người mắc đái tháo đường và bệnh tuyến giáp, hoặc sau một giai đoạn phải bất động tay.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau vai âm ỉ tăng dần, đau nhiều về đêm và khi nằm nghiêng bên đau
• Không giơ tay lên cao được, kể cả khi có người nâng giúp
• Khó với tay ra sau lưng để cài áo hoặc lấy ví ở túi sau
• Khó chải đầu, khó mặc áo và cởi áo
• Cứng vai rõ nhất vào buổi sáng
• Đau lan xuống mặt ngoài cánh tay nhưng không xuống dưới khuỷu
• Mất ngủ kéo dài vì không tìm được tư thế nằm dễ chịu

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Vai sưng nóng đỏ kèm sốt cao và rét run
• Đau vai dữ dội ngay sau chấn thương, không nhấc tay được chút nào
• Biến dạng rõ ở vùng vai sau khi ngã
• Đau vai trái kèm đau ngực, khó thở, vã mồ hôi
• Tê lan xuống bàn tay kèm yếu lực cầm nắm tăng nhanh

Lời khuyên

• Tập kéo giãn vai mỗi ngày và đều đặn, vì đây là yếu tố quyết định biên độ vai lấy lại được sau này
• Chườm ấm vai mười lăm phút trước khi tập để bao khớp mềm ra, tập sau đó dễ hơn nhiều
• Tập trong ngưỡng đau chịu được, cảm giác căng là đúng còn đau nhói tăng lên là dấu hiệu tập quá mạnh
• Dùng con lăn hoặc gậy để tay lành hỗ trợ tay đau đưa lên cao từng chút một mỗi ngày
• Không để tay bất động treo trong đai lâu ngày, bởi bất động là con đường nhanh nhất dẫn tới đông cứng
• Nằm ngửa kê một chiếc gối dưới cánh tay bên đau, hoặc nằm nghiêng bên lành ôm gối để giảm đau về đêm
• Chia nhỏ các buổi tập thành nhiều lần ngắn trong ngày thay vì một buổi dài duy nhất
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu mắc đái tháo đường, vì nhóm này bị nặng hơn và lâu hồi phục hơn rõ rệt
• Không để người không có chuyên môn giật mạnh hoặc bẻ vai để cố phá cứng, vì thao tác đó có thể làm rách gân và gãy xương
• Kiên trì đủ lâu và đừng bỏ tập khi thấy chậm tiến bộ, bởi bệnh này hồi phục theo đơn vị tháng chứ không phải tuần
• Đi khám lại nếu sau vài tháng tập đúng mà biên độ không cải thiện chút nào, vì có thể cần thêm hướng can thiệp khác

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Phục hồi chức năng khi vai đau kéo dài trên vài tuần kèm giảm biên độ vận động, khi mất ngủ vì đau vai, và khi không tự làm được các việc như chải đầu hay mặc áo.

Bác sĩ đo biên độ vận động vai ở cả hai kiểu chủ động và thụ động — đây là bước phân biệt then chốt với viêm gân chóp xoay và rách chóp xoay. Chụp X quang thường được làm để loại trừ thoái hoá khớp và các nguyên nhân xương; siêu âm hoặc cộng hưởng từ được cân nhắc khi nghi tổn thương gân. Xét nghiệm đường huyết và chức năng tuyến giáp cũng nên làm, bởi hai bệnh này đi kèm rất thường xuyên và ảnh hưởng trực tiếp tới tốc độ hồi phục.