Viêm tai giữa

Tổng quan

Tai giữa là một khoang nhỏ chứa khí nằm phía sau màng nhĩ, thông với vùng mũi họng bằng một ống nhỏ gọi là vòi nhĩ. Vòi nhĩ có nhiệm vụ cân bằng áp suất và dẫn lưu dịch. Khi vùng mũi họng viêm, vòi nhĩ phù nề và tắc lại, dịch ứ trong tai giữa rồi nhiễm khuẩn — đó là viêm tai giữa.

Bệnh gặp nhiều nhất ở trẻ nhỏ vì lý do giải phẫu: vòi nhĩ của trẻ ngắn hơn, rộng hơn và nằm ngang hơn so với người lớn, nên vi khuẩn từ mũi họng đi lên tai rất dễ. Đây cũng là lý do bệnh hay xuất hiện ngay sau một đợt cảm lạnh hoặc viêm mũi họng.

Có hai thể với ý nghĩa khác nhau. Thể cấp biểu hiện rầm rộ: đau tai dữ dội, sốt, quấy khóc ở trẻ; nếu màng nhĩ thủng thì dịch mủ chảy ra ngoài và cơn đau giảm đột ngột — điều này dễ khiến người nhà tưởng đã khỏi. Thể ứ dịch thì âm thầm hơn nhiều: không đau, không sốt, chỉ nghe kém. Ở trẻ, biểu hiện thường là mở tivi to hơn, hay hỏi lại, học sa sút hoặc chậm nói — và rất dễ bị quy nhầm cho tính cách hay cho việc trẻ không tập trung.

Điều cần biết: viêm tai giữa ứ dịch kéo dài ảnh hưởng tới sức nghe trong giai đoạn trẻ đang học nói, nên việc theo dõi tới khi tai khô hẳn quan trọng hơn việc hết đau.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau tai, thường tăng lên khi nằm xuống
• Sốt, mệt mỏi, chán ăn
• Nghe kém bên tai bệnh, cảm giác tai bị bít
• Ù tai hoặc cảm giác óc ách trong tai khi nghiêng đầu
• Chảy dịch hoặc mủ ra ống tai kèm cơn đau giảm đột ngột
• Ở trẻ nhỏ: quấy khóc về đêm, kéo hoặc dụi tai liên tục, bỏ bú
• Ở trẻ lớn: mở tivi to, hay hỏi lại, không phản ứng khi gọi từ xa
• Xuất hiện ngay sau một đợt cảm lạnh hoặc viêm mũi họng

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sưng nóng đỏ vùng xương chũm sau vành tai, vành tai bị đẩy vểnh ra trước
• Sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn vọt
• Méo miệng hoặc yếu nửa mặt cùng bên tai bệnh
• Chóng mặt xoay tròn dữ dội kèm nôn nhiều
• Li bì, lú lẫn hoặc co giật
• Chảy mủ tai kéo dài nhiều tuần không dứt
• Nghe kém tăng nhanh trong vài ngày

Lời khuyên

• Đưa trẻ đi khám khi quấy khóc về đêm kèm kéo tai, vì trẻ nhỏ không mô tả được đau tai và đây thường là dấu hiệu duy nhất
• Không tự nhỏ bất cứ thứ gì vào tai khi chưa biết màng nhĩ còn nguyên hay đã thủng, kể cả nước muối sinh lý hay dầu ấm
• Không đắp lá, không thổi bột và không nhỏ nước lá vào tai — đây là nguyên nhân thường gặp gây viêm nặng thêm và bít tắc ống tai
• Giữ tai khô: không để nước vào tai khi tắm, dùng bông gòn tẩm vaseline chặn nhẹ ngoài ống tai khi cần
• Không đi bơi và không lặn cho tới khi bác sĩ xác nhận màng nhĩ đã lành
• Xì mũi từng bên nhẹ nhàng, không bịt cả hai lỗ mũi rồi xì mạnh vì áp lực đẩy thẳng vi khuẩn qua vòi nhĩ lên tai
• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý đều đặn khi đang viêm mũi họng, vì mũi thông thì vòi nhĩ mới dẫn lưu được
• Cho trẻ bú ở tư thế đầu cao, tránh cho bú nằm ngửa hoàn toàn hoặc bú bình khi đang nằm
• Tránh để trẻ tiếp xúc khói thuốc lá, đây là yếu tố làm tăng rõ số đợt viêm tai giữa
• Cho trẻ tiêm phòng theo lịch khuyến cáo và điều trị dứt điểm các đợt viêm mũi họng
• Đi tái khám cho tới khi tai khô hẳn ngay cả khi trẻ đã hết đau và hết sốt, bởi dịch còn trong tai giữa vẫn ảnh hưởng tới sức nghe

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Tai Mũi Họng khi đau tai kéo dài, khi chảy dịch tai, khi nghe kém sau một đợt cảm, và khi trẻ quấy khóc về đêm kèm kéo tai. Cần đi cấp cứu khi sưng đau vùng sau vành tai, khi có méo miệng, chóng mặt dữ dội hoặc dấu hiệu thần kinh.

Bác sĩ soi tai để quan sát trực tiếp màng nhĩ — đây là bước quyết định, cho biết màng nhĩ đang phồng, đục, có dịch phía sau hay đã thủng. Đo nhĩ lượng giúp xác định tình trạng ứ dịch trong tai giữa ngay cả khi màng nhĩ trông gần bình thường. Với trẻ nghe kém kéo dài, đo thính lực được chỉ định để đánh giá mức ảnh hưởng. Ở trẻ tái phát nhiều đợt, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân nền như VA quá phát hoặc viêm mũi dị ứng, vì xử lý nguyên nhân mới cắt được vòng lặp.