Viêm tai ngoài

Tổng quan

Ống tai ngoài là đoạn từ vành tai vào tới màng nhĩ, được lót bởi một lớp da mỏng có tuyến tiết ra ráy tai. Ráy tai không phải chất bẩn — nó có tính toan nhẹ và tạo một lớp màng bảo vệ chống vi khuẩn cùng nấm. Khi lớp bảo vệ này mất đi hoặc lớp da bị xước, vi sinh vật xâm nhập và gây viêm.

Hai nguyên nhân hàng đầu đều là thói quen hằng ngày. Thứ nhất là độ ẩm kéo dài: nước đọng trong ống tai sau khi bơi, tắm hoặc gội đầu làm lớp da mềm ra và mất tính toan. Thứ hai là ngoáy tai bằng tăm bông, chìa khoá, kẹp tóc hoặc dụng cụ lấy ráy ở tiệm — vừa gây xước da vừa đẩy ráy vào sâu và lấy đi lớp bảo vệ.

Dấu hiệu phân biệt rất rõ với viêm tai giữa: trong viêm tai ngoài, kéo nhẹ vành tai hoặc ấn vào nắp bình tai thì đau chói lên. Viêm tai giữa thì đau nằm sâu bên trong và các động tác này không làm đau tăng. Chi tiết đơn giản này giúp định hướng ngay từ nhà, dù chẩn đoán vẫn cần bác sĩ soi tai.

Nhóm nguy cơ cao gồm người bơi lội thường xuyên, người hay đeo tai nghe nhét trong nhiều giờ, người dùng máy trợ thính, và người có thói quen ngoáy tai hằng ngày. Ở người mắc đái tháo đường và người suy giảm miễn dịch, bệnh có thể lan sâu vào xương nền sọ — một thể nặng cần được cảnh giác.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau tai tăng rõ khi kéo vành tai hoặc ấn vào nắp bình tai
• Đau tăng khi nhai hoặc khi nằm nghiêng bên tai bệnh
• Ngứa trong ống tai, nhiều khi ngứa trước rồi mới đau
• Cảm giác đầy tức, tai bị bít
• Chảy dịch trong hoặc dịch đục ra ống tai
• Nghe kém nhẹ do ống tai sưng nề hẹp lại
• Da ống tai đỏ, sưng, có khi bong vảy
• Sưng đau hạch nhỏ phía trước hoặc dưới vành tai

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau tai dữ dội tăng nhanh kèm sốt cao
• Sưng lan ra vành tai và vùng da quanh tai
• Sưng nóng đỏ vùng sau vành tai
• Méo miệng hoặc yếu nửa mặt cùng bên
• Chóng mặt xoay tròn hoặc nghe kém tăng nhanh
• Đau tai dữ dội ở người mắc đái tháo đường hoặc đang suy giảm miễn dịch
• Chảy dịch lẫn máu kéo dài

Lời khuyên

• Bỏ hẳn thói quen ngoáy tai bằng tăm bông, chìa khoá, kẹp tóc hay bất cứ vật gì — đây là nguyên nhân dễ thay đổi nhất trong cả danh sách
• Không lấy ráy tai ở tiệm cắt tóc, vì dụng cụ dùng chung và thao tác sâu là nguồn gây xước và nhiễm khuẩn phổ biến
• Nghiêng đầu cho nước chảy ra rồi thấm khô nhẹ vành tai sau khi tắm hoặc bơi, không nhét bông vào sâu
• Dùng máy sấy ở nấc mát để hong khô ống tai từ khoảng cách một gang tay sau khi bơi
• Đeo nút tai chuyên dụng khi bơi nếu hay bị tái phát
• Không đi bơi và không để nước vào tai trong suốt thời gian đang viêm cho tới khi bác sĩ cho phép
• Không tự nhỏ oxy già, cồn hay các dung dịch mua ngoài hiệu vào tai khi chưa biết màng nhĩ còn nguyên hay không
• Không đắp lá, không thổi bột và không dùng các bài thuốc dân gian nhỏ vào tai
• Hạn chế đeo tai nghe nhét trong nhiều giờ liên tục, tháo ra nghỉ và lau sạch tai nghe thường xuyên
• Vệ sinh và làm khô máy trợ thính mỗi ngày nếu đang dùng
• Người mắc đái tháo đường cần đi khám sớm với mọi cơn đau tai, vì nhóm này có nguy cơ diễn tiến thành thể nặng lan vào xương

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Tai Mũi Họng khi đau tai kèm ngứa và chảy dịch, khi kéo vành tai thấy đau chói, khi nghe kém, và khi triệu chứng không đỡ sau vài ngày. Cần đi khám ngay khi sưng lan ra ngoài vành tai, khi sốt cao, và đặc biệt khi mắc đái tháo đường.

Bác sĩ soi tai để đánh giá tình trạng da ống tai và quan sát màng nhĩ — bước này quan trọng vì hướng xử trí khác nhau tuỳ màng nhĩ còn nguyên hay đã thủng, và vì nhiều loại thuốc nhỏ tai chống chỉ định khi màng nhĩ thủng. Khi ống tai sưng nề nhiều hoặc có nhiều dịch mủ, bác sĩ thường làm sạch ống tai tại chỗ, và riêng bước này đã cải thiện đáng kể. Với người tái phát nhiều đợt, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân nền như viêm da cơ địa, nhiễm nấm ống tai hoặc thói quen sinh hoạt cần thay đổi.